Shloka 18

Devanagari script

उन्मयदि प्रवृत्ते तु दस्युभि: संकरे कृते । सर्वे वर्णा न दुष्येयु: शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर,युधिष्ठिर! जब डाकू और लुटेरे धर्ममर्यादाका उल्लड्घन करके स्वेच्छाचारमें प्रवृत्त हुए हों और प्रजामें वर्णसंकरता फैला रहे हों, उस समय इस अत्याचारको रोकनेके लिये यदि सभी वर्णोके लोग हथियार उठा लें तो उन्हें कोई दोष नहीं लगता

Transliteration

unmadi pravṛtte tu dasyubhiḥ saṅkare kṛte | sarve varṇā na duṣyeyuḥ śastravanto yudhiṣṭhira ||

Translation

భీష్ముడు పలికెను—ఓ యుధిష్ఠిరా! దొంగలు, దస్యులు ఉన్మత్తులై ధర్మసీమలను అతిక్రమించి సమాజంలో వర్ణసంకరతను, కల్లోలాన్ని కలిగించినప్పుడు, ఆ అణచివేతను నిలువరించుటకు అన్ని వర్ణాలవారు ఆయుధాలు ధరించినా వారికి దోషము కలుగదు।

Word by Word

उन्मादिin (a state of) frenzy/madness

प्रवृत्तेwhen (they are) engaged/active

तुbut/indeed

दस्युभिःby robbers/bandits

संकरेin confusion/mixture (social disorder)

कृतेwhen (it is) made/done

सर्वेall

वर्णाःsocial classes/varṇas

नnot

दुष्येयुःwould incur fault / would be blameworthy

शस्त्रवन्तःarmed; possessing weapons

युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Yudhiṣṭhira

dasyu (bandits/robbers)

śastra (weapons)

varṇa (social orders)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

When society is threatened by lawless violence and breakdown of dharmic boundaries, defensive force used to stop oppression is ethically permitted—even for all varṇas—because the aim is protection and restoration of order, not aggression.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira about exceptional circumstances: if robbers create chaos and social confusion, then armed resistance by the community is not blameworthy.