Shloka 15
कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमायया । अप्रमत्ता: क्रियावन्त: सुव्रता: सत्यवादिन:,मेरे राज्यके वैश्य भी अपने कर्मोमें ही लगे रहते हैं। वे छल-कपट छोड़कर खेती, गोरक्षा और व्यापारसे जीविका चलाते हैं। प्रमादमें न पड़कर सदा सत्कर्मोमें संलग्न रहते हैं। उत्तम व्रतोंका पालन करनेवाले और सत्यवादी हैं। अतिथियोंको देकर खाते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं, शौचाचारका पालन करते और सबके प्रति सौहार्द बनाये रखते हैं तो भी मेरे भीतर तुम कैसे घुस आये?
bhīṣma uvāca | kṛṣi-gorakṣa-vāṇijyam upajīvanti amāyayā | apramattāḥ kriyāvantaḥ suvratāḥ satyavādinaḥ |
భీష్ముడు అన్నాడు—నా రాజ్యంలో వైశ్యులు మాయమాటలు లేకుండా వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వాణిజ్యాల ద్వారా జీవిస్తారు. వారు అప్రమత్తులు, కర్తవ్యనిష్ఠులు, ఉత్తమ వ్రతాలు పాటించేవారు, సత్యవాదులు. అయినా—నీవు నా లోపల ఎలా ప్రవేశించావు?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights Vaiśya-dharma as honest livelihood—farming, cattle-care, and trade—performed with vigilance, disciplined conduct, and truthfulness. Ethical economic life (without fraud) is presented as a pillar of social and royal well-being.
Bhīṣma, while instructing on governance and social duties in the Śānti Parva, describes the exemplary conduct of the Vaiśyas in his kingdom. The closing rhetorical question (“how have you entered into me?”) conveys surprise that some inner fault or corruption could arise despite such outwardly righteous social order.