Shloka 6
Brāhmaṇa-bheda-nirṇaya and Rājā’s Regulatory Duties (ब्राह्मणभेदनिर्णयः)
आह्वायका देवलका नाक्षत्रा ग्रामयाजका: । एते ब्राह्णचाण्डाला महापथिकपज्चमा:,न्यायालयमें या कहीं भी लोगोंको बुलाकर लानेका काम करनेवाले, वेतन लेकर देवमन्दिरमें पूजा करनेवाले, नक्षत्र-विद्याद्वारा जीविका चलानेवाले, ग्रामपुरोहित तथा पाँचवें महापथिक (दूर देशके यात्री या समुद्र--यात्रा करनेवाले) ब्राह्मण चाण्डालके तुल्य माने जाते हैं
bhīṣma uvāca | āhvāyakā devalakā nākṣatrā grāmayājakāḥ | ete brāhmaṇacāṇḍālā mahāpathikapañcamāḥ ||
న్యాయస్థానములలో మొదలైన చోట్ల ఇతరుల తరఫున మనుష్యులను పిలిపించుకొని వచ్చే పనితో జీవించే వారు, జీతం తీసుకొని దేవాలయాలలో పూజ చేసే వారు, నక్షత్రవిద్య/జ్యోతిష్యంతో జీవించే వారు, గ్రామయాజకులు (గ్రామపురోహితులు), అలాగే ఐదవ వర్గమైన ‘మహాపథిక’ (దూరదేశ ప్రయాణ-వ్యవహారాలతో జీవించే వారు)—ఇవారు బ్రాహ్మణులలో బ్రాహ్మచాండాలులుగా పరిగణింపబడుతారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that Brahmin status is safeguarded by right conduct and appropriate livelihood; when sacred roles become wage-driven, manipulative, or rooted in questionable means (such as professional summoning, hired temple service, or astrology-for-profit), the tradition classifies this as a serious fall in dharma—so severe that such Brahmins are likened to outcastes.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is listing occupations and modes of livelihood considered degrading for Brahmins, warning Yudhiṣṭhira that certain professional practices undermine the ethical and ritual ideals expected of the priestly class.