Shloka 3

Devanagari script

चरेद्‌ धर्मानकटुको मुज्चेत्‌ स्नेह न चास्तिक: । अनुशंसश्चरेदर्थ चरेत्‌ काममनुद्धत:,(अब मैं क्रमश: उन गुणोंका वर्णन करता हूँ) १-धर्मका आचरण करे, किंतु कटुता न आने दे। २-आस्तिक रहते हुए दूसरोंके साथ प्रेमका बर्ताव न छोड़े। ३-क्रूरताका आश्रय लिये बिना ही अर्थ-संग्रह करे। ४-मर्यादाका अतिक्रमण न करते हुए ही विषयोंको भोगे

Transliteration

bhīṣma uvāca | cared dharmān akaṭuko muñcet snehaṃ na cāstikaḥ | anuśaṃsaś cared arthaṃ caret kāmam anuddhataḥ ||

Translation

ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; కాని ప్రవర్తనలో కఠినత్వం, కటుత్వం రానివ్వకూడదు. శాస్త్రధర్మంపై విశ్వాసమున్నవాడై ఉండి కూడా ఇతరుల పట్ల స్నేహవ్యవహారాన్ని విడువకూడదు. క్రూరతను ఆశ్రయించకుండా ధనాన్ని సంపాదించాలి; మర్యాదను అతిక్రమించకుండా ధర్మసమ్మతమైన భోగాలను అనుభవించాలి—ఇదే నియమం, సద్భావం.

Word by Word

• {'cared (caret)': 'should practice

• should conduct oneself', 'dharmān': 'duties

• dharma', 'akaṭukaḥ': 'not bitter

• not harsh or acrid in manner', 'muñcet': 'should release/let go

• should not cling to', 'sneham': 'affection

• warm attachment', 'na': 'not', 'cāstikaḥ (ca āstikaḥ)': 'and being āstika

• a believer', 'anuśaṃsaḥ': 'kindly

• benevolent (one who speaks/acts with goodwill)', 'arthaṃ': 'wealth

• prosperity', 'kāmam': 'desire

• enjoyment', 'anuddhataḥ': 'not arrogant

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhishma teaches a fourfold balance: practice dharma without bitterness, keep affectionate relations while being āstika, acquire wealth without cruelty, and enjoy pleasures without arrogance or transgressing social and moral limits.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on ideal conduct after the war, outlining practical virtues for living righteously in society—how to align dharma, artha, and kāma with gentleness and restraint.