Shloka 1
Brāhmaṇa-Dharma, Āśrama Eligibility, and the Primacy of Rāja-Dharma (Śānti Parva 63)
ऑपन--मा जल बछ। जज: द्विषष्टितमो5 ध्याय: ब्राह्मणधर्म और कर्तव्यपालनका महत्त्व युधिषछ्िर उवाच शिवान् सुखान् महोदर्कानहिंस्राल्लॉकसम्मतान् । ब्रृहि धर्मान् सुखोपायान् मद्विधानां सुखावहान्,युधिष्ठिर बोले--पितामह! अब आप ऐसे धर्मोंका वर्णन कीजिये; जो कल्याणमय, सुखमय, भविष्यमें अभ्युदयकारी, हिंसारहित, लोकसम्मानित, सुखसाधक तथा मुझ-जैसे लोगोंके लिये सुखपूर्वक आचरणमें लाये जा सकते हों इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें वर्णाश्रम धर्मका वर्णनविषयक बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६२ ॥/ ऑपन--माज छा जज त्रिषष्टितमो< ध्याय: वर्णाश्रमधर्मका वर्णन तथा राजधर्मकी श्रेष्ठता भीष्म उवाच ज्याकर्षणं शत्रुनिबर्हणं च कृषिरवणिज्या पशुपालनं च । शुश्रूषणं चापि तथार्थहेतो- रकार्यमेतत् परमं द्विजस्य
Yudhiṣṭhira uvāca:
śivān sukhān mahodarkān ahiṃsrān lokasammatān |
brūhi dharmān sukhopāyān madvidhānāṃ sukhāvahān ||
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—పితామహా! మంగళకరమైనవి, సుఖప్రదమైనవి, భవిష్యత్తులో మహత్తర అభ్యుదయాన్ని కలిగించేవి, అహింసాత్మకమైనవి, లోకసమ్మతమైనవి, సుఖసాధనకు సులభ మార్గాలైనవి—మా వంటి వారు సులభంగా ఆచరించగలిగే, నిజంగా సుఖాన్ని ప్రసాదించే ధర్మాలను వివరించండి.
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira frames dharma as something that should be both ethically sound (non-violent, socially responsible) and practically livable, asking for guidance on duties that reliably produce welfare and happiness over the long term.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira turns to Bhīṣma for instruction and requests a description of auspicious, non-violent, socially endorsed forms of dharma suitable for someone in his position to practice.