Shloka 21

Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)

Devanagari script

न चरत्यधिकारेण सेवेत द्विषतो न च । एषो5<श्रमपदस्तात ब्रह्मुचारिण इष्यते,अपने अधिकारका प्रदर्शन करते हुए व्यवहार न करे; द्वेष रखनेवालोंका सड़ न करे। वत्स युधिष्ठिर! ब्रह्मचारीके लिये यही आश्रम-धर्म अभीष्ट है

Transliteration

na caraty adhikāreṇa seveta dviṣato na ca | eṣo ’śramapadas tāta brahmacāriṇa iṣyate ||

Translation

భీష్ముడు పలికెను—బ్రహ్మచారి అధికారం చూపిస్తూ ప్రవర్తించకూడదు; ద్వేషం కలిగినవారి సాంగత్యమో సేవయో కోరకూడదు. ప్రియ వత్స యుధిష్ఠిరా! ఇదే బ్రహ్మచర్యాశ్రమానికి సమ్మతమైన నియమము.

Word by Word

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• चरति: acts / behaves
• Type: Verb
• Root: चर्
• Form: Present (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

• अधिकारेण: by/with authority; by (one's) entitlement
• अधिकारेण: Karana
• Type: Noun
• Root: अधिकार
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• सेवेत: should serve / should associate
• Type: Verb
• Root: सेव्
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Atmanepada

• द्विषतः: those who hate; enemies
• द्विषतः: Karma
• Type: Noun
• Root: द्विषत्
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एषः: this
• एषः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• आश्रमपदः: the station/duty of an āśrama
• आश्रमपदः: Karta
• Type: Noun
• Root: आश्रमपद
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तात: dear one / son (term of address)
• Type: Noun
• Root: तात
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• ब्रह्मचारिणः: of a brahmacārin (celibate student)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• इष्यते: is held to be / is approved
• Type: Verb
• Root: इष्
• Form: Present (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada (passive-like sense: 'is considered/approved')

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Yudhiṣṭhira
• brahmacārin (student in the brahmacarya āśrama)