Shloka 42
क्योंकि श्रद्धा सबसे बड़ा देवता है। वही यज्ञ करने-वालोंको पवित्र करती है। ब्राह्मण साक्षात् यज्ञ करानेके कारण परम देवता माने गये हैं। सभी वर्णोके लोग अपने-अपने कर्मद्वारा एक-दूसरेके यज्ञोंमें सहायक होते हैं ।। अयजजन्नरिह सत्रैस्ते तैस्तै: कामै: समाहिता: । संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टय:
ayajann iha satrais te tais taiḥ kāmaiḥ samāhitāḥ | saṃsṛṣṭā brāhmaṇair eva triṣu varṇeṣu sṛṣṭayaḥ ||
శ్రద్ధే పరమ దైవం; అదే యజించే వారిని పవిత్రం చేస్తుంది. బ్రాహ్మణులు ప్రత్యక్షంగా యజ్ఞాన్ని ప్రవర్తింపజేసే కారణంగా పరమ దైవంగా గౌరవింపబడతారు. అన్ని వర్ణాలవారు తమ తమ కర్మల ద్వారా పరస్పర యజ్ఞాలలో సహాయకులవుతారు. ఈ లోకంలో మనుష్యులు సత్రయజ్ఞాలు చేస్తారు, వారు వారు తమ తమ కామ్యలక్ష్యాలలో నిమగ్నులై ఉంటారు; అయితే బ్రాహ్మణుల సహవాసం లేకుండా ఆ యజ్ఞాలు సమ్యక్గా స్థాపితమవు, ఎందుకంటే మూడు వర్ణాల వ్యవస్థ బ్రాహ్మణుల ద్వారానే స్థిరపడింది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual and social dharma function through interdependence: people pursue aims through yajña, but the rites are properly formed and sanctified through Brahmin guidance, and the varṇas support one another’s religious duties.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira, describing how sacrificial activity in society is organized—people undertake satra-yajñas for various goals, yet these are carried out in conjunction with Brahmins, who serve as key ritual agents within the varṇa framework.