Shloka 21
राजा दूसरा कर्म करे या न करे, प्रजाकी रक्षा करने-मात्रसे वह कृतकृत्य हो जाता है। उसमें इन्द्र देवता-सम्बन्धी बलकी प्रधानता होनेसे राजा 'ऐन्द्र' कहलाता है ।। वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् | दानमध्ययनं यज्ञ: शौचेन धनसंचय:,अब वैश्यका जो सनातन धर्म है, वह तुम्हें बता रहा हूँ। दान, अध्ययन, यज्ञ और पवित्रतापूर्वक धनका संग्रह ये वैश्यके कर्म हैं
vaiśyasyāpi hi yo dharmas taṃ te vakṣyāmi śāśvatam | dānam adhyayanaṃ yajñaḥ śaucena dhana-saṃcayaḥ ||
ప్రజారక్షణ మాత్రముచేతనే రాజు కృతకృత్యుడగును. ఇంద్రసంబంధమైన తేజస్సు అతనిలో ప్రధానమగుటచేత రాజు ‘ఐంద్రుడు’ అని చెప్పబడును. ఇక వైశ్యుని శాశ్వత ధర్మమును నీకు చెప్పుచున్నాను—దానం, అధ్యయనం, యజ్ఞం, మరియు శుచిత్వంతో ధనసంచయం; ఇవే వైశ్యుని కర్మలు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines the enduring duties of the Vaishya: to give in charity, to pursue study, to perform yajña (sacrificial/ritual duty), and to accumulate wealth through śauca—purity, honesty, and clean means—so that prosperity supports social and religious order.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhishma continues his systematic teaching to Yudhishthira by outlining varna-based responsibilities; here he turns specifically to the Vaishya’s role in sustaining society through learning, ritual support, generosity, and ethically acquired wealth.