Shloka 96
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
फिर वे ही ऋषि मन्त्रोच्चारणपूर्वक वेनकी दाहिनी जड़घाका मन्थन करने लगे। उससे इस पृथ्वीपर एक नाटे कदका मनुष्य उत्पन्न हुआ, जिसकी आकृति बेडौल थी ।। दग्थस्थूणाप्रतीकाशो रक्ताक्ष: कृष्णमूर्थज: । निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिन:,वह जले हुए खम्भेके समान जान पड़ता था। उसकी आँखें लाल और काले बाल थे। वेदवादी महर्षियोंने उसे देखकर कहा--“निषीद” बैठ जाओ
tata eva ṛṣayo mantroccāraṇapūrvakaṃ venasya dakṣiṇāṃ jaḍghāṃ manthayām āsuḥ | tasmād asyāṃ pṛthivyāṃ hrasvakāyo manuṣyaḥ samutpannaḥ, yasya ākṛtir viṣamā babhūva || dagdhastūṇāpratīkāśo raktākṣaḥ kṛṣṇamūrdhajaḥ | niṣīdety evam ūcustam ṛṣayo brahmavādinaḥ ||
అప్పుడు ఆ ఋషులే మంత్రోచ్చారణ పూర్వకంగా వేనుని కుడి తొడను మథించిరి. దానివలన భూమిపై పొట్టికాయుడై, వికృతాకృతిగల ఒక పురుషుడు జన్మించెను. అతడు కాలిన స్తంభంలా కనిపించెను; అతని కన్నులు ఎర్రగా, జుట్టు నల్లగా ఉండెను. అతనిని చూచి వేదవేత్తలైన ఋషులు—“నిషీద” అని, “కూర్చో” అని పలికిరి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage underscores that a ruler’s adharma can yield distorted social and moral outcomes, while also showing the perceived potency of Vedic ritual action (mantra + rite) to bring forth consequences and new orders of beings.
The sages perform a mantra-sanctioned churning of King Vena’s right thigh, producing a short, misshapen man described as like a burnt pillar; they name/command him with the word “Niṣīda” (“Sit”), marking his identity and role in the unfolding genealogy.