Shloka 6

Rājā–Rāja-Śabda-Prabhavaḥ — The Origin and Rationale of Kingship and Daṇḍanīti

Devanagari script

तुल्यपाणिभुजग्रीवस्तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मक: । तुल्यदुः:खसुखात्मा च तुल्यपृष्ठमुखोदर:,जिसे हम राजा कहते हैं, वह सभी गुणोंमें दूसरोंके समान ही है। उसके हाथ, बाँह और गर्दन भी औरोंकी ही भाँति हैं। बुद्धि और इन्द्रियाँ भी दूसरे लोगोंके ही तुल्य हैं। उसके मनमें भी दूसरे मनुष्योंके समान ही सुख-दुःखका अनुभव होता है। मुँह, पेट, पीठ, वीर्य, हड्डी, मज्जा, मांस, रक्त, उच्छवास, निःश्वास, प्राण, शरीर, जन्म और मरण आदि सभी बातें राजामें भी दूसरोंके समान ही हैं। फिर वह विशिष्ट बुद्धि रखनेवाले अनेक शूरवीरोंपर अकेला ही कैसे अपना प्रभुत्व स्थापित कर लेता है?

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | tulyapāṇibhujagrīvas tulyabuddhīndriyātmakaḥ | tulyaduḥkhasukhātmā ca tulyapṛṣṭhamukhodaraḥ ||

Translation

మనం రాజా అని పిలిచేవాని చేతులు, భుజాలు, మెడ ఇతరులవలెనే; అతని బుద్ధి, ఇంద్రియాలు కూడా అలాగే. అతడూ ఇతరుల మాదిరిగానే సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు; అతని వెన్ను, ముఖం, ఉదరం కూడా సమానమే।

Word by Word

तुल्यपाणिभुजग्रीवःhaving hands, arms, and neck like (others)

तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मकःwhose intellect and senses are like (others')

तुल्यदुःखसुखात्माwhose experience of sorrow and happiness is like (others')

चand

तुल्यपृष्ठमुखोदरःhaving back, face, and belly like (others)

Speaker

युधिछ्िर उवाच

Characters & Entities

Yudhiṣṭhira

king (rājā)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes