Shloka 19
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
अभृतानां भवेद् भर्ता भूतानामन्ववेक्षक: । नृपति: सुमुखश्न स्यात् स्मितपूर्वाभिभाषिता,जिनके भरण-पोषणका प्रबन्ध न हो उनका पोषण राजा स्वयं करे और उसके द्वारा जिनका भरण-पोषण चल रहा हो, उन सबकी देखभाल रखे। राजाको सदा प्रसन्नमुख रहना और मुसकराते हुए वार्तालाप करना चाहिये
abhṛtānāṁ bhaved bhartā bhūtānām anvavekṣakaḥ | nṛpatiḥ sumukhaś ca syāt smitapūrvābhibhāṣitā ||
భీష్ముడు పలికెను—పోషణకు ఎవ్వరూ లేని వారికి రాజే ఆధారమవాలి; తన సంరక్షణలో ఉన్న సమస్త జీవుల క్షేమాన్ని జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించాలి. రాజు ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నముఖుడై, చిరునవ్వుతో ముందుగా పలకాలి—అప్పుడు పాలన భయంగా కాక, సంరక్షణగా అనుభూతి అవుతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is twofold: materially support those without protectors and actively supervise the welfare of all subjects; additionally, he should govern with a pleasant demeanor and gentle speech, making authority humane and approachable.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the king on practical ethics of rule—public welfare, oversight of dependents, and the importance of courteous, reassuring conduct in daily governance.