Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः

Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal

द्विट्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते । त्रिवर्ग विदितार्थश्न युक्तचारोपधिश्व॒ यः:,शत्रुओंके छिद्र देखनेवाले राजाकी सदा ही प्रशंसा की जाती है। जिसे धर्म, अर्थ और कामके तत्त्वका ज्ञान है तथा जिसने शत्रुओंकी गुप्त बातोंको जानने और उनके मन्त्री आदिको फोड़नेके लिये गुप्तचर लगा रखा है, वह भी प्रशंसाके ही योग्य है

dviṭ-chidra-darśī nṛpatir nityam eva praśasyate | trivarga-viditārthaś ca yukta-cāropadhiś ca yaḥ ||

భీష్ముడు పలికెను—శత్రువుల బలహీనతలను ఎల్లప్పుడూ గమనించే రాజు సదా ప్రశంసింపబడతాడు. అలాగే ధర్మం, అర్థం, కామం అనే త్రివర్గ లక్ష్యాల తత్త్వాన్ని తెలిసి, శత్రువుల రహస్యాలను వెలికితీయడానికి మరియు వారి మంత్రుల కుట్రలను భంగం చేయడానికి సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసిన గూఢచారి–ప్రతిగూఢచారి వ్యవస్థను కలిగిన పాలకుడూ ప్రశంసార్హుడే.

द्विट्-छिद्र-दर्शीone who sees the enemy’s weak points
द्विट्-छिद्र-दर्शी:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विट् + छिद्र + दर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नृपतिःking
नृपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रशस्यतेis praised
प्रशस्यते:
TypeVerb
Rootप्र + शंस्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive
त्रि-वर्ग-विदित-अर्थःone who knows the purport of the three aims (dharma, artha, kama)
त्रि-वर्ग-विदित-अर्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि + वर्ग + विदित + अर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
युक्त-चार-उपधिःone who has employed spies/agents
युक्त-चार-उपधिः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त + चार + उपधि
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
N
nṛpati (king)
D
dviṭ (enemy)
T
trivarga (dharma-artha-kāma)
C
cāra (spies/agents)
M
mantrin (ministers) (implied by context)