Shloka 49
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
अवमन्यन्ति भर्तारें संघर्षादुपजीविन: । स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लंघयन्ति च तद्गबच:,राजासे जीविका चलानेवाले सेवक अधिक मुँहलगे हो जानेपर मालिकका अपमान कर बैठते हैं। वे अपनी मर्यादामें स्थिर नहीं रहते और स्वामीकी आज्ञाका उल्लंघन करने लगते हैं
avmanyanti bhartāraṁ saṅgharṣād upajīvinaḥ | sve sthāne na ca tiṣṭhanti laṅghayanti ca tad-vacaḥ ||
ఇతరుని సేవచేసి జీవించే వారు, అతిపరిచయం మరియు ఘర్షణ వల్ల ధైర్యం పెరిగి యజమానిని అవమానిస్తారు. వారు తమ తగిన స్థితిలో నిలబడరు; స్వామి ఆజ్ఞలను అతిక్రమించటం ప్రారంభిస్తారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dependents who live by another’s support must maintain humility and stay within their rightful role; when they become overfamiliar or contentious, they may disrespect the patron and violate commands, undermining dharma and order.
In Bhishma’s instruction on governance and conduct in the Shanti Parva, he describes a common social-political failure: retainers who, through friction and overconfidence, begin to insult their master and disregard his directives—an admonition relevant to maintaining discipline in a household or kingdom.