Shloka 32
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
Devanagari script
अभिशस्तमपि होषां कृपायीत विशाम्पते । ब्रह्मघ्ने गुरुतल्ये च भ्रूणहत्ये तथैव च,प्रजानाथ! इनमें कोई कलड्कित हो तो उसपर भी कृपा ही करनी चाहिये। ब्रह्महत्या, गुरुपत्नीगमन, भ्रूणहत्या तथा राजद्रोहका अपराध होनेपर भी ब्राह्मणको देशसे निकाल देनेका ही विधान है--उसे शारीरिक दण्ड कभी नहीं देना चाहिये
Transliteration
abhiśastam api hoṣāṃ kṛpāyīta viśāmpate | brahmaghne gurutalye ca bhrūṇahatye tathaiva ca ||
Translation
ఓ ప్రజానాథా, లోకనిందతో కళంకితుడైనవానిపట్ల కూడా కరుణ చూపవలెను. బ్రహ్మహత్య, గురుపత్నీగమనము, భ్రూణహత్య వంటి అపరాధాలు జరిగినా (బ్రాహ్మణుని విషయంలో) శారీరక శిక్షకు తొందరపడక, దేశనిర్బంధమే విధిగా చెప్పబడింది.
Word by Word
अभिशस्तम्one who is accused/denounced
अभिशस्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिशस्त (ppp of अभि-शंस्)
FormMasculine, Accusative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
होषम्a sinner/offender (one deserving punishment)
होषम्:
Karma
TypeNoun
Rootहोष (noun)
FormMasculine, Accusative, Singular
कृपायीतshould show compassion
कृपायीत:
TypeVerb
Rootकृप् (denom. कृपाय्)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
विशाम्of the people/subjects
विशाम्:
TypeNoun
Rootविश् (people/subjects)
FormFeminine, Genitive, Plural
पतेO lord
पते:
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Vocative, Singular
ब्रह्मघ्नेin the case of a Brahmin-slayer (brahmahatyā)
ब्रह्मघ्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मघ्न
FormMasculine, Locative, Singular
गुरुतल्येin the offence of violating the guru’s bed (adultery with teacher’s wife)
गुरुतल्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगुरुतल्य
FormNeuter, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भ्रूणहत्येin foeticide (killing an embryo)
भ्रूणहत्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभ्रूणहत्या
FormFeminine, Locative, Singular
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaV
viśāmpati (the king/ruler)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes