Shloka 14
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर न हात्थानमृते दैवं राज्ञामर्थ प्रसादयेत्,बेटा युधिष्ठिर! तुम सदा पुरुषार्थके लिये प्रयत्नशील रहना। पुरुषार्थंके बिना केवल प्रारब्ध राजाओंका प्रयोजन नहीं सिद्ध कर सकता
utthānena sadā putra prayetethā yudhiṣṭhira | na hy utthānam ṛte daivaṁ rājñām arthaṁ prasādayet ||
భీష్ముడు పలికెను—బిడ్డా యుధిష్ఠిరా! నీవు ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహపూర్వక ప్రయత్నమైన పురుషార్థంలో నిమగ్నుడై ఉండు. పురుషార్థం లేక కేవలం విధి రాజుల కార్యసిద్ధిని కలిగించదు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that purposeful effort (utthāna/puruṣārtha) is indispensable: destiny alone does not secure a ruler’s goals. Ethical governance requires initiative, discipline, and sustained striving rather than passive reliance on fate.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and statecraft, Bhīṣma counsels Yudhiṣṭhira after the war, emphasizing practical nīti: a king must actively work for rightful ends; fate supports but does not replace human endeavor.