Shloka 5

धृतराष्ट्र-सेवा, राज्य-कार्य-विभागः

Service to Dhṛtarāṣṭra and Allocation of State Duties

Devanagari script

“महाराज धृतराष्ट्र मेरे पिता (ताऊ) और श्रेष्ठ देवता हैं। जो लोग मेरा प्रिय करना चाहते हों उन्हें सदा उनकी आज्ञाके पालन तथा हित-साधनमें लगे रहना चाहिये ।।

Transliteration

vaiśampāyana uvāca | mahārāja dhṛtarāṣṭro me pitā (tāu) ca śreṣṭha-devatā ca | ye janā mama priyaṃ kartum iccheyuḥ te sadā tasya ājñā-pālane hita-sādhane ca yuktā bhaveyuḥ || etad-arthaṃ hi jīvāmi kṛtvā jñāti-vadhaṃ mahat | asya śuśrūṣaṇaṃ kāryaṃ mayā nityam atandriṇā ||

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను— మహారాజ ధృతరాష్ట్రుడు నాకు తండ్రివలె (పితృవ్యునివలె) పూజ్యుడు, దేవతాసమానుడు. నన్ను ప్రీతిపరచదలచినవారు ఎల్లప్పుడూ ఆయన ఆజ్ఞలను పాటిస్తూ, ఆయన హితసాధనలో నిమగ్నులై ఉండాలి. నా బంధువులపై ఇంత మహా సంహారం జరిగిన తరువాత కూడా నేను ఈ కారణం కోసమే జీవిస్తున్నాను— నిరంతరం, అప్రమత్తంగా, ఆయన సేవా-శుశ్రూషలో లీనమై ఉండాలి.

Word by Word

• एतत्: this (thing/purpose)
• एतत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अर्थम्: purpose
• अर्थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• हि: indeed/for
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• जीवामि: I live
• Type: Verb
• Root: जीव्
• Form: Present, First, Singular, Parasmaipada

• कृत्वा: having done
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Absolutive (Gerund), Active

• ज्ञाति-वधम्: slaughter of kinsmen
• ज्ञाति-वधम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्ञाति-वध
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• महत्: great
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अस्य: of him/this (king)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• शुश्रूषणम्: service/attendance
• शुश्रूषणम्: Karta
• Type: Noun
• Root: शुश्रूषण
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• कार्यम्: to be done/necessary
• Type: Adjective
• Root: कार्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• मया: by me
• मया: Karana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Instrumental, Singular

• नित्यम्: always
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य

• अतन्द्रिणा: without laziness, vigilant
• अतन्द्रिणा: Karana
• Type: Adjective
• Root: अतन्द्रिन्
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames dharma after catastrophe: having participated in the destruction of one’s own kin, one must take responsibility through vigilant service, obedience, and active welfare of the elder/king regarded as a father-figure and highest authority.

What is happening in the narrative?

In Vaiśampāyana’s narration, a speaker declares that Dhṛtarāṣṭra is like a father and worthy of reverence; therefore, anyone wishing to please the speaker should obey Dhṛtarāṣṭra and work for his good. The speaker emphasizes living on specifically to serve Dhṛtarāṣṭra after the immense kinsmen-slaying of the war.