Shloka 1
Devanagari script
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें उज्छवृत्तिका उपाख्यानविषयक तीन सौ उनसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ३५९ ॥/ ऑपन-माज बछ। अकाल षष्ट्याधिकत्रिशततमो< ध्याय: पत्नीके धर्मयुक्त वचनोंसे नागराजके अभिमान एवं रोषका नाश और उनका ब्राह्मणको दर्शन देनेके लिये उद्यत होना नाग उवाच अथ ब्राह्मणरूपेण कं तं॑ समनुपश्यसि । मानुषं केवल विप्रं देवं वाथ शुचिस्मिते,नागने पूछा--पवित्र मुसकानवाली देवि! ब्राह्मणरूपमें तुमने किसका दर्शन किया है? वे ब्राह्मण कोई मनुष्य हैं या देवता?
Transliteration
Nāga uvāca: atha brāhmaṇarūpeṇa kaṃ taṃ samanupaśyasi | mānuṣaṃ kevalaṃ vipraṃ devaṃ vātha śucismite ||
Translation
నాగుడు అన్నాడు—పవిత్రమైన సౌమ్యస్మితముగల దేవీ! బ్రాహ్మణరూపంలో నీవు అక్కడ ఎవరిని దర్శించితివి? ఆ బ్రాహ్మణుడు కేవలం మనుష్యుడా, లేక నిజంగా దేవుడా?
Word by Word
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
ब्राह्मण-रूपेणin the form of a Brahmin
ब्राह्मण-रूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootब्राह्मणरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
कम्whom?
कम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्that (person)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
समनुपश्यसिdo you behold/see
समनुपश्यसि:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-अनु-√पश्
FormPresent (Lat), Second, Singular, Parasmaipada
मानुषम्human
मानुषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानुष
FormMasculine, Accusative, Singular
केवलम्only/merely
केवलम्:
TypeIndeclinable
Rootकेवल
विप्रम्a Brahmin
विप्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Accusative, Singular
देवम्a god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अथor else
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
शुचि-स्मितेO pure-smiling one
शुचि-स्मिते:
TypeNoun
Rootशुचिस्मित
FormFeminine, Vocative, Singular
Speaker
नाग उवाच
Characters & Entities
N
Nāga (Nāgarāja)B
Brāhmaṇa (in disguise/form)Ś
Śucismitā (the addressed lady/wife figure)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes