Shloka 81
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
एवमेक॑ सांख्ययोगं वेदारण्यकमेव च
evaṁ ekaṁ sāṅkhyayogaṁ vedāraṇyakam eva ca | pañcarātrāgamaṁ caiva bhaktimārga-pradarśakam || ete sarve śāstrāṇi ekalakṣya-sādhakāni iti ekam ucyante | anyonyāṅgāni caite | sarvakarmāṇi bhagavato nārāyaṇasya caraṇāravindeṣu samarpayitum ekānta-bhaktānāṁ dharmaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆత్మా-అనాత్మ వివేకాన్ని బోధించే సాంఖ్యము, చిత్తవృత్తుల నిరోధాన్ని ఉపదేశించే యోగము, జీవ-బ్రహ్మ అభేదాన్ని ప్రకాశింపజేసే వేదాల ఆరణ్యకభాగము (ఉపనిషత్తులు), భక్తిమార్గాన్ని ప్రతిపాదించే పాంచరాత్ర ఆగమము—ఇవి అన్నీ ఒకే లక్ష్యాన్ని సాధించునందున ఒకటిగానే చెప్పబడతాయి. ఇవి పరస్పరంగా ఒకదానికొకటి అంగములై సహాయపడతాయి. సమస్త కర్మములను భగవాన్ నారాయణుని పద్మపాదముల యందు సమర్పించుట—ఇదే ఏకాంత భక్తుల ధర్మము.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Different spiritual disciplines—Sāṅkhya (discernment), Yoga (mental restraint), Upaniṣadic wisdom (non-duality of jīva and brahman), and Pañcarātra devotion—are not competing systems but complementary means toward one goal; for the one-pointed devotee, the culmination is dedicating all actions to Nārāyaṇa.
In Vaiśampāyana’s discourse within the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, he synthesizes multiple śāstric approaches and frames them as mutually supportive, concluding with a devotional ethic of offering every deed to the Lord.