Shloka 18
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
Devanagari script
बालखिल्यानृषीन् सर्वान् धर्ममेतदपाठयत् | अन्तर्दधे ततो भूयस्तस्य देवस्य मायया,नरेश्वर! तत्पश्चात् योगनिष्ठ रुद्रने पूर्वकालके कृतयुगमें सम्पूर्ण बालखिल्य ऋषियोंको इस धर्मसे अवगत कराया; तदनन्तर भगवान् विष्णुकी मायासे वह धर्म फिर लुप्त हो गया
Translation
రుద్రుడు సమస్త బాలఖిల్య ఋషులకు ఈ ధర్మాన్ని బోధించాడు; తరువాత ఆ దేవుని (విష్ణువు) మాయవల్ల అది మళ్లీ అంతర్హితమైంది।
Word by Word
बालखिल्यान्the Bālakhilya (sages)
बालखिल्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootबालखिल्य
FormMasculine, Accusative, Plural
ऋषीन्sages
ऋषीन्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Accusative, Plural
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
धर्मम्dharma; the teaching/law
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
एतत्this
एतत्:
Karma
TypeAdjective
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अपाठयत्caused (them) to study/recite; taught
अपाठयत्:
Karta
TypeVerb
Rootपठ्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada, true
अन्तर्दधेdisappeared; became hidden
अन्तर्दधे:
Karta
TypeVerb
Rootधा (अन्तर् + धा)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भूयःagain; once more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
तस्यof that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
माययाby (his) māyā; through illusion/power
मायया:
Karana
TypeNoun
Rootमाया
FormFeminine, Instrumental, Singular
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
Sambodhana
TypeNoun
Rootनर-ईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes