Shloka 51
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
चक्षुषी सोमसूर्यो ते नासा संध्या पुनः स्मृता । ३० कारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता,चन्द्रमा और सूर्य उनके दोनों नेत्र तथा नासिका संध्या थी। >>कार संस्कार (आभूषण) और विद्युत् जिह्ना बनी हुई थी। राजन! सोमपान करनेवाले पितर उनके दाँत सुने गये हैं तथा गोलोक और ब्रह्मलोक उन महात्माके ओषछ्ठ थे
vaiśaṃpāyana uvāca | cakṣuṣī somasūryau te nāsā sandhyā punaḥ smṛtā | ākāras tv atha saṃskāro vidyujjihvā ca nirmitā | somapānavale pitaraḥ te dantāḥ śrutāḥ | goloko brahmalokaś ca tasya mahātmana oṣṭhau |
సోముడు (చంద్రుడు) మరియు సూర్యుడు ఆయన రెండు కళ్లుగా, నాసికా సంధ్యగా స్మరింపబడెను. ఆయన దేహమే సంస్కారమై (పవిత్ర పరిష్కారమై) నిలిచెను; విద్యుత్తే ఆయన జిహ్వగా నిర్మితమైంది. రాజా! సోమపానము చేసే పితృదేవతలు ఆయన దంతములని చెప్పబడెను; ఆ మహాత్ముని ఓష్ఠములు గోలోకమూ బ్రహ్మలోకమూ అయ్యెను.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a dharmic-cosmic vision in which the sacred person (or cosmic principle) is not separate from the universe: luminaries, rites, and ancestral orders are integrated into one moral-sacral body. It implies that true refinement (saṃskāra) aligns one’s being with cosmic order and ritual truth.
Vaiśaṃpāyana is describing a majestic, symbolic anatomy—mapping cosmic entities (Moon, Sun), ritual time (Sandhyā), and ancestral beings (Pitṛs) onto bodily features (eyes, nose, tongue, teeth, lips). This is part of a larger Shānti-parvan style exposition that uses grand imagery to communicate metaphysical and ethical order.