Shloka 62
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
हिमवतो. गिरे्दुहितरमुमां कन््यां रुद्रश्नकमे भूगुपि च महर्षिहिमवन्तमागत्याब्रवीत् कन्यामिमां मे देहीति तमब्रवीद्धिमवानभिलक्षितो वरो रुद्र इति तमब्रवीद् भुगुर्यस्मात् त्वयाहं कन्यावरण-कृतभाव: प्रत्याख्यातस्तस्मान्न रत्नानां भवान् भाजनं भविष्यतीति,हिमवानकी पुत्री उमाको जब वह कुमारी अवस्थामें थी तभी रुद्रने पानेकी इच्छा की। दूसरी ओरसे महर्षि भूगु भी वहाँ आकर हिमवानसे बोले--“अपनी यह कन्या मुझे दे दो।' तब हिमवानने उनसे कहा--“इस कन्याके लिये देख-सुनकर लक्षित किये हुए वर रुद्रदेव हैं।! तब भूगुने कहा--“मैं कन््याका वरण करनेकी भावना लेकर यहाँ आया था, किंतु तुमने मेरी उपेक्षा कर दी है; इसलिये मैं शाप देता हूँ कि तुम रत्नोंके भण्डार नहीं होओगे'
Himavato gireḥ duhitaraṃ Umāṃ kanyāṃ Rudraḥ śaṅkamaḥ bhūgūpi ca maharṣiḥ Himavantam āgatya abravīt—“kanyām imāṃ me dehī” iti. Tam abravīd Himavān—“abhilakṣito varaḥ Rudraḥ” iti. Tam abravīd Bhṛguḥ—“yasmāt tvayāhaṃ kanyā-varaṇa-kṛta-bhāvaḥ pratyākhyātaḥ, tasmān na ratnānāṃ bhavān bhājanaṃ bhaviṣyatī” iti.
హిమవంతుని కుమార్తె ఉమా కన్యావస్థలో ఉండగా రుద్రుడు ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరాడు. అదే సమయంలో మహర్షి భృగువు కూడా అక్కడికి వచ్చి హిమవంతునితో—“ఈ కన్యను నాకు ఇవ్వు” అని అన్నాడు. హిమవంతుడు—“ఈ కన్యకు ముందే లక్ష్యంగా నిర్ణయించిన వరుడు రుద్రుడే” అని చెప్పాడు. అప్పుడు భృగువు—“నేను కన్యావరణ భావంతో వచ్చాను; నీవు నన్ను తిరస్కరించి అవమానించావు. అందుకే నేను శపిస్తున్నాను—నీవు రత్నాల భాండాగారం కావు” అని అన్నాడు।
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The passage underscores dharmic etiquette: rejecting or slighting a venerable petitioner—especially a ṛṣi—can generate grave consequences. It also reflects the idea that marriage decisions should follow prior intention and propriety, not impulsive preference.
Rudra wishes to marry Umā, daughter of Himavat. Bhṛgu also asks for her hand, but Himavat says Rudra is the intended bridegroom. Feeling rejected, Bhṛgu curses Himavat that he will not become a repository of jewels.