Shloka 119
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
Devanagari script
उद्विग्ना: सहसा कृत्स्ना: सर्वे लोकास्तदा भवन् । नागृह्नात् पावक: शुभ्र॑ मखेषु सुहुतं हवि:,श्रीभगवान् बोले--अर्जुन! रुद्र और नारायण जब इस प्रकार परस्पर युद्धमें संलग्न हो गये, उस समय सम्पूर्ण लोकोंके समस्त प्राणी सहसा उद्विग्न हो उठे। अग्निदेव यज्ञोंमें विधिपूर्वक होम किये गये विशुद्ध हविष्यको भी ग्रहण नहीं कर पाते थे
Transliteration
udvignāḥ sahasā kṛtsnāḥ sarve lokās tadā bhavan | nāgṛhṇāt pāvakaḥ śubhraṃ makheṣu suhutaṃ haviḥ ||
Translation
ఆ సమయంలో సమస్త లోకాలు అకస్మాత్తుగా కలవరపడ్డాయి. యజ్ఞాలలో సుహుతమైన శుద్ధ హవిస్సును పావకుడు (అగ్ని) గ్రహించలేదు.
Word by Word
उद्विग्नाःagitated, alarmed
उद्विग्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्विग्न (उद्+√विज्/√विज्-आत्मनेपद; क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
सहसाsuddenly
सहसा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसहसा
कृत्स्नाःentire, whole
कृत्स्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
लोकाःworlds/realms; people
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
भवन्became, were
भवन्:
TypeVerb
Root√भू
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अगृह्णात्did not accept/take
अगृह्णात्:
TypeVerb
Root√ग्रह्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
पावकःFire (Agni)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
शुभ्रम्pure, bright
शुभ्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ्र
FormNeuter, Accusative, Singular
मखेषुin sacrifices
मखेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमख
FormMasculine, Locative, Plural
सुहुतम्well-offered (as oblation)
सुहुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुहुत (सु+√हु; क्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
हविःoblation
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस्
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
अर्जुन उवाच
Characters & Entities
A
ArjunaR
Rudra (Śiva)N
Nārāyaṇa (Viṣṇu)A
Agni (Pāvaka)L
loka (the worlds)M
makha/yajña (sacrifice)H
havis (oblation)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes