Shloka 23
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
Devanagari script
अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद्धरिश्मश्रुतामिन्द्र: प्राप्त: कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप,अहल्यापर बलात्कार करनेके कारण गौतमके शापसे इन्द्रको हरिश्मश्रु (हरी दाढ़ी- मूछोंसे युक्त) होना पड़ा तथा विश्वामित्रके शापसे इन्द्रको अपना अण्डकोष खो देना पड़ा और उनके भेंड़ेके अण्डकोष जोड़े गये
Translation
అహల్యను అవమానించిన కారణంగా గౌతముని శాపంతో ఇంద్రుడు హరిశ్మశ్రువు (పచ్చని గడ్డం-మీసాలు కలవాడు) అయ్యాడు. అలాగే కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) ఇచ్చిన శాపంతో ఇంద్రునికి అండకోశవియోగం కలిగి, దాని స్థానంలో మేషవృషణాలు కలిపబడ్డాయి.
Word by Word
अहल्याof Ahalyā
अहल्या:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअहल्या
FormFeminine, Genitive, Singular
आधर्षणin/with regard to the violation (assault)
आधर्षण:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआधर्षण
FormNeuter, Locative, Singular
निमित्तम्as the cause/occasion
निमित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिमित्त
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
गौतमात्from Gautama
गौतमात्:
Apadana
TypeNoun
Rootगौतम
FormMasculine, Ablative, Singular
हरिश्मश्रुताम्the state of being 'grey-bearded' (having grey moustache/beard)
हरिश्मश्रुताम्:
Karma
TypeNoun
Rootहरिश्मश्रु
FormFeminine, Accusative, Singular
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राप्तःobtained/was subjected to
प्राप्तः:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
कौशिकof Kauśika (Viśvāmitra)
कौशिक:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकौशिक
FormMasculine, Genitive, Singular
निमित्तम्as the cause/occasion
निमित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिमित्त
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मुष्कof the testicle
मुष्क:
TypeNoun
Rootमुष्क
FormMasculine, Genitive, Singular
वियोगम्separation/loss
वियोगम्:
Karma
TypeNoun
Rootवियोग
FormMasculine, Accusative, Singular
मेषof a ram
मेष:
TypeNoun
Rootमेष
FormMasculine, Genitive, Singular
वृषणत्वम्the state of having testicles (ram-testicles)
वृषणत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृषणत्व
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अवापobtained/received
अवाप:
TypeVerb
Rootअव-आप्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
Speaker
अजुन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes