Shloka 75

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

Devanagari script

यतोऊहं प्रसृतः पूर्वमव्यक्तात्‌ त्रिगुणो महान्‌ | तस्मात्‌ परतरो यो सौ क्षेत्रज्ञ इति कल्पित:,'पूर्वकालमें अव्यक्त प्रकृतिसे जो त्रिगुणात्मक महान्‌ अहंकार प्रकट हुआ था, उससे अत्यन्त परे जिसकी स्थिति है, वह समष्टि चेतन क्षेत्रज्ञ माना गया है

Transliteration

yato'haṃ prasṛtaḥ pūrvam avyaktāt triguṇo mahān | tasmāt parataro yo'sau kṣetrajña iti kalpitaḥ ||

Translation

అవ్యక్త ప్రకృతినుండి పూర్వకాలంలో త్రిగుణాత్మకమైన మహత్తత్వంగా ‘అహం’ (అహంకారం) విస్తరించింది; కాని దానికన్నా పరమంగా ఉన్నవాడే సమష్టి చైతన్యమైన ‘క్షేత్రజ్ఞ’గా భావింపబడుతున్నాడు.

Word by Word

यतःfrom which/whence

अहम्I / the 'ahaṃ' principle (ego-sense)

प्रसृतःemerged/issued forth

पूर्वम्formerly/earlier

अव्यक्तात्from the unmanifest (prakṛti)

त्रिगुणःthree- गुणas-constituted

महान्the Mahat (cosmic intellect)

तस्मात्from that/than that

परतरःhigher/farther beyond

यःwho/which

सःhe/that (one)

क्षेत्रज्ञःknower of the field (conscious self)

इतिthus

कल्पितःis conceived/considered

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

avyakta (Prakṛti)

triguṇa

mahān (Mahat)

ahaṃkāra (implied by ‘ahaṃ’ as the emergent I-sense)

kṣetrajña

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes