Shloka 100
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
स आदि: स मध्य: स चान्त: प्रजानां स धाता स थेयं स कर्ता स कार्यम् | युगान्ते प्रसुप्त: सुसंक्षिप्प लोकान् युगादौ प्रबुद्धो जगद्धयुत्ससर्ज,वे ही भगवान् नारायण प्रजाके आदि, मध्य और अन्त हैं। वे ही धाता, धेय, कर्ता और कार्य हैं। वे ही युगान्तके समय सम्पूर्ण लोकोंका संहार करके सो जाते हैं और वे ही कल्पके आदियमें जाग्रत् हो सम्पूर्ण जगत्की सृष्टि करते हैं
sa ādiḥ sa madhyaḥ sa cāntaḥ prajānāṃ sa dhātā sa dheyaṃ sa kartā sa kāryam | yugānte prasuptaḥ susaṃkṣipya lokān yugādau prabuddho jagad dhy utsasarja, vai hi bhagavān nārāyaṇaḥ ||
ప్రజల ఆది, మధ్య, అంతం ఆయననే. ఆయననే ధాత, ఆయననే ధ్యేయం, ఆయననే కర్త, ఆయననే కార్యం. యుగాంతంలో సమస్త లోకాలను సంక్షేపించి ఆయన యోగనిద్రలో శయనిస్తాడు; యుగారంభంలో మేల్కొని మళ్లీ సమస్త జగత్తును సృష్టిస్తాడు।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the all-encompassing sovereignty of Nārāyaṇa: He is simultaneously origin, continuity, and end; both the agent and the objective; and the cosmic power behind dissolution and creation. Ethically, it frames dharma and spiritual striving as oriented toward the divine ground that pervades all action and all outcomes.
Vyāsa is describing the supreme principle (identified as Bhagavān Nārāyaṇa) in cosmic terms—how the Lord withdraws the worlds at the end of an age and recreates them at the beginning of the next—within the Shānti Parva’s broader instruction on peace, right understanding, and ultimate reality.