Next Verse

Shloka 1

पितृयज्ञे नारायणतत्त्वम् — The Nārāyaṇa Grounding of Ancestral Offerings

अफ्-#-#का+ द्वात्रिशर्दाधिकत्रिशततमो<ध्याय: शुकदेवजीकी ऊर्ध्वगतिका वर्णन भीष्म उवाच गिरिशृजूं समारुह्मु सुतो व्यासस्थ भारत । समे देशे विविक्ते स निःशलाक उपाविशत्‌,भीष्मजी कहते हैं--भरतनन्दन! कैलास-शिखरपर आरूढ़ हो व्यासपुत्र शुकदेव एकान्तमें तृणरहित समतल भूमिपर बैठ गये और शास्त्रोक्त विधिसे पैरसे लेकर सिरतक सम्पूर्ण अंगोंमें क्रमश: आत्माकी धारणा करने लगे। वे क्रमयोगके पूर्ण ज्ञाता थे

bhīṣma uvāca | girīśṛṅgaṁ samāruhya suto vyāsasya bhārata | same deśe vivikte sa niḥśalāka upāviśat | pādābhyāṁ śirasā yāvat sarvāṅgeṣu yathākramam | ātmadhāraṇām ārebhe śāstroktavidhinā muniḥ | sa yogakrama-vidāṁ śreṣṭhaḥ pūrṇajñānaḥ samāhitaḥ |

భీష్ముడు పలికెను—ఓ భరతనందనా! కైలాస శిఖరాన్ని అధిరోహించి వ్యాసపుత్రుడు శుకదేవుడు ఏకాంతమైన, గడ్డి లేని సమతల స్థలంలో కూర్చున్నాడు. శాస్త్రోక్త విధి ప్రకారం పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు క్రమంగా సమస్త అవయవాలలో ఆత్మధారణను ప్రారంభించాడు. క్రమయోగంలో పరిపూర్ణ నిపుణుడైన అతడు జీవాత్మ యొక్క ఊర్ధ్వగతికి గాఢ సమాధిలో ప్రవేశించుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
गिरिशृङ्गम्mountain-peak
गिरिशृङ्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootगिरिशृङ्ग
FormNeuter, Accusative, Singular
समारुह्यhaving ascended
समारुह्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-रुह्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यासस्यof Vyasa
व्यासस्य:
TypeNoun
Rootव्यास
FormMasculine, Genitive, Singular
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
समेon level (ground)
समे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Locative, Singular
देशेin a place
देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Locative, Singular
विविक्तेsecluded
विविक्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविविक्त
FormMasculine, Locative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
निःशलाकःfree of blades of grass (i.e., grassless)
निःशलाकः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिःशलाक
FormMasculine, Nominative, Singular
उपाविशत्sat down
उपाविशत्:
TypeVerb
Rootउप-आ-विश्
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
Shuka (Shukadeva)
V
Vyasa
B
Bharata (Yudhishthira as addressee)
K
Kailasa