Shloka 48
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्योडमृतस्य च । षष्ठ: परिवहो नाम स वायुर्जयतां वर:,“जिस वायुके आधारपर आकाशमें दिव्य जल ऊपर-ही-ऊपर प्रवाहित होते हैं, जो आकाशगंगाके पवित्र जलको धारण करके स्थित है और जिसके द्वारा दूरसे ही प्रतिहत होकर सहस्रों किरणोंके उत्पत्तिस्थान सूर्यदेव, जिनसे यह पृथ्वी प्रकाशित होती है, एक ही किरणसे युक्त जान पड़ते हैं तथा जिससे अमृतकी दिव्य निधि चन्द्रमाका भी पोषण होता है, वह विजयशीलोंमें श्रेष्ठ छठा वायुतत्त्व 'परिवह' नामसे प्रसिद्ध है
yasmād āpyāyate somo nidhir divyo 'mṛtasya ca | ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyur jayatāṃ varaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—అమృతమనే దివ్య నిధియైన సోముడు (చంద్రుడు) యేనివలన పోషింపబడునో, ఆ ఆరవ వాయుతత్త్వము ‘పరివహ’ అను నామముతో ప్రసిద్ధము; విజయప్రదములలో అది శ్రేష్ఠము।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ordered functioning of the cosmos: specific forces (here, the sixth wind called Parivaha) sustain celestial phenomena such as Soma, who is described as a divine repository of amṛta. It frames natural processes as part of a purposeful, dharma-aligned cosmic order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs on higher principles connected with governance and right order. Here he enumerates and praises a particular cosmic wind—Parivaha—describing its role in nourishing Soma and calling it foremost among victory-bringing forces.