Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

अग्नीषोमोत्पत्तिः

Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine

योडसौ वहति भूतानां विमानानि विहायसा । चतुर्थ: संवहो नाम वायु: स गिरिमर्दन:,“जिसके द्वारा इधर-उधर ले जाये गये अनेक प्रकारके महामेघ घटा बाँधकर जल बरसाना आरम्भ करते हैं, घटाके रूपमें घनीभूत होनेपर भी जिसकी प्रेरणासे सारे बादल फट जाते हैं, फिर वे वेणुनादके समान शब्द करनेके कारण “नद” कहलाते हैं तथा प्राणियोंकी रक्षाके लिये पुन: जलका संग्रह करके घनीभूत हो जाते हैं, जो वायु देवताओंके आकाश शभमार्गसे जानेवाले विमानोंको स्वयं ही वहन करता है, वह पर्वतोंका मान मर्दन करनेवाला चतुर्थ वायु 'संवह' नामसे प्रसिद्ध है

yo 'sau vahati bhūtānāṁ vimānāni vihāyasā | caturthaḥ saṁvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ ||

ఆకాశమార్గంలో భూతజనుల విమానాలను మోసుకుపోయే ఆ వాయువు, పర్వతమర్దకుడైన నాలుగవ వాయు ‘సంవహ’ అని ప్రసిద్ధి.

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
असौthat (one), he
असौ:
Karta
TypePronoun
Rootअसद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्: असौ)
FormMasculine, Nominative, Singular
वहतिcarries, bears
वहति:
TypeVerb
Rootवह्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
विमानानिaerial cars, chariots
विमानानि:
Karma
TypeNoun
Rootविमान
FormNeuter, Accusative, Plural
विहायसाthrough the sky
विहायसा:
Karana
TypeNoun
Rootविहायस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चतुर्थःthe fourth
चतुर्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
संवहःSaṃvaha (name of a wind)
संवहः:
Karta
TypeNoun
Rootसंवह
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name, called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनामन् (अव्यय-रूप: नाम)
वायुःwind
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe, that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गिरिमर्दनःcrusher of mountains
गिरिमर्दनः:
Karta
TypeNoun
Rootगिरिमर्दन
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Vāyu (wind)
S
Saṁvaha (the fourth wind)
V
Vimāna (aerial vehicle)
V
Vihāyas (sky/atmosphere)
G
Giri (mountains)