Shloka 38
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
शीतमुष्णं तथैवार्थमनर्थ प्रियमप्रियम् । जीवितं मरणं चैव ब्रह्म सम्पद्यते तदा,जिस समय मनुष्य निनन््दा और स्तुतिको समान भावसे समझता है, सोना-लोहा, सुख- दुःख, सर्दी-गर्मी, अर्थ-अनर्थ, प्रिय-अप्रिय तथा जीवन-मरणमें भी उसकी समान दृष्टि हो जाती है, उस समय वह साक्षात् ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाता है
śītam uṣṇaṁ tathaivārtham anarthaṁ priyam apriyam | jīvitaṁ maraṇaṁ caiva brahma sampadyate tadā ||
మనిషి చలి-వేడి, లాభ-నష్టం, ఇష్టం-అనిష్టం, ఇంకా జీవితం-మరణం వరకు కూడా ఒకే స్థిర దృష్టితో చూసినప్పుడు—అతడు బ్రహ్మస్థితిని పొందుతాడు; ఎందుకంటే అతని స్వేచ్ఛ బాహ్య పరిస్థితులపై కాదు, అంతఃసమత్వంపై ఆధారపడుతుంది।
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches samatva (equanimity): when one’s mind remains even toward opposites—comfort and discomfort, success and failure, like and dislike, even life and death—one becomes fit for Brahman-realization, because attachment and aversion no longer govern perception or action.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation and inner peace, King Janaka speaks as a teacher-figure, describing the mark of spiritual maturity: an equal gaze toward all dualities, culminating in the attainment of Brahman.