Shloka 23

देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship

Devanagari script

बेटा! जीव अनेक प्रकारके शरीरोंमें जन्मता-मरता हुआ कभी इस मानव- योनिमें आकर ब्राह्मणका शरीर पाता है, अतः तुम ब्राह्मणोचित कर्तव्यका पालन करो ।।

Transliteration

vyāsa uvāca | brāhmaṇasya tu deho 'yaṃ na kāmārthāya jāyate | iha kleśāya tapase pretya tv anupamaṃ sukham ||

Translation

వ్యాసుడు పలికెను—కుమారా! జీవుడు అనేక విధాల దేహాలలో జన్మమరణ పరంపరను అనుభవిస్తూ, అరుదుగా మానవయోనిని చేరి బ్రాహ్మణదేహాన్ని పొందుతాడు; కనుక బ్రాహ్మణోచిత కర్తవ్యాన్ని ఆచరించుము. బ్రాహ్మణుని ఈ దేహము కామభోగాల కోసం జన్మించదు; ఇది ఇక్కడ తపస్సు కోసం కష్టాన్ని భరించుటకూ, మరణానంతరం అనుపమమైన సుఖాన్ని పొందుటకూ నిర్మితమైనది.

Word by Word

• ब्राह्मणस्य: of a Brahmin
• ब्राह्मणस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• देहः: body
• देहः: Karta
• Type: Noun
• Root: देह
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अयम्: this
• अयम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• कामार्थाय: for the sake of desire/pleasure
• कामार्थाय: Sampradana
• Type: Noun
• Root: कामार्थ
• Form: Masculine, Dative, Singular

• जायते: is born/arises
• Type: Verb
• Root: जन्
• Form: Present, Atmanepada, Third, Singular

• इह: here (in this world)
• इह: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: इह

• क्लेशाय: for hardship/austerity (enduring toil)
• क्लेशाय: Sampradana
• Type: Noun
• Root: क्लेश
• Form: Masculine, Dative, Singular

• तपसे: for penance/austerity
• तपसे: Sampradana
• Type: Noun
• Root: तपस्
• Form: Neuter, Dative, Singular

• प्रेत्य: having departed (after death)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-इ
• Form: Absolutive (Gerund), having gone (i.e., after death)

• तु: and/but
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• अनुपमम्: unsurpassed, incomparable
• अनुपमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अनुपम
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• सुखम्: happiness/bliss
• सुखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुख
• Form: Neuter, Accusative, Singular

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• brāhmaṇa (as a social-spiritual identity)
• jīva (implied: the living being)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches that the rare attainment of a brāhmaṇa body is meant for dharma and tapas, not for indulgence in kāma; disciplined hardship in this life is presented as the means to attain unsurpassed happiness after death.

What is happening in the narrative?

Vyāsa addresses his listener as “son,” exhorting him to follow brāhmaṇa-appropriate duties and explaining the purpose of such a birth: austerity and ethical restraint now, leading to superior post-mortem well-being.