Shloka 57
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
मूढ़बुद्धि मानव उस आत्माके सम्बन्धमें द्वैतभावसे युक्त धारणा रखते हुए कहते हैं --'सनातन अव्यक्त परमात्मा दूसरा है और पचीसवाँ तत्त्वरूप जीवात्मा दूसरा, परंतु साधु पुरुष उन दोनोंको एक मानते हैं ।।
yājñavalkya uvāca |
muḍhabuddhayaḥ mānavā ātmanaḥ sambandhe dvaitabhāvena yuktāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā vadanti— “sanātanaḥ avyaktaḥ paramātmā anyaḥ, pañcaviṃśaḥ tattvarūpaḥ jīvātmā anyaḥ” iti; kintu sādhavaḥ puruṣāḥ tayor aikyaṃ manyante ||
te na etat abhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |
janma-mṛtyu-bhayāt yogāḥ sāṅkhyāś ca paramaiṣiṇaḥ ||
janma-mṛtyu-bhayarahitāḥ paramapada-prāptim icchantaḥ sāṅkhyavidāḥ yoginaś ca jīvātma-paramātmanor bhedaṃ na manyante; jīveśvarābheda-vādinaṃ pūrvoktaṃ darśanaṃ vā sādhumatam api te’bhinandanti eva ||
మందబుద్ధులు ఆత్మవిషయంలో ద్వైతభావంతో ఇలా అంటారు—“శాశ్వతమైన అవ్యక్త పరమాత్మ ఒకటి, పంచవింశ తత్త్వరూపమైన జీవాత్మ మరొకటి.” కానీ తత్త్వదర్శి సాధువులు ఆ రెండింటినీ ఏకమని గ్రహిస్తారు. జననమరణ భయంలేని, పరమపదాన్ని కోరే సాంఖ్యజ్ఞులు మరియు యోగులు ‘అచ్యుతుడు’ నుండి పంచవింశ తత్త్వాన్ని వేరుగా చూడటాన్ని సమ్మతించరు; జీవ-ఈశ్వరుల మధ్య కఠిన భేదాన్ని వారు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అంగీకరించరు; ముందుగా చెప్పిన సద్భావమతం ప్రకారం వారి అభేదాన్నే స్థిరపరుస్తారు.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a rigid dualism that separates the unmanifest Supreme Self from the individual self. It presents the ‘sādhu’ view: advanced Sāṅkhya-knowers and yogins, seeking the highest state and free from fear of birth and death, affirm non-difference (abheda) between jīva and the Imperishable.
In a didactic setting within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs by contrasting two viewpoints: the dull-minded who posit two separate realities (Paramātman vs. jīvātman), and the spiritually mature seekers who regard them as one, endorsing the earlier-stated doctrine of non-duality.