Shloka 42
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
(सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कल: । अविद्या प्रकृतिज्ञेया विद्या पुरुष उच्यते ।।
yājñavalkya uvāca |
(sūryam avyaktam ity uktam ati-sūryas tu niṣkalaḥ |
avidyā prakṛtir jñeyā vidyā puruṣa ucyate ||)
tathaivāvedyam avyaktam vedyaḥ puruṣa ucyate |
calācalam iti proktaṃ tvayā vā tad api me śṛṇu ||
యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—అవ్యక్త తత్త్వాన్ని ‘సూర్యుడు’ అని అంటారు; నిష్కలమైన, నిర్గుణమైన తత్త్వాన్ని ‘అతిసూర్యుడు’ అని పిలుస్తారు. ప్రకృతిని ‘అవిద్య’గా తెలుసుకో; పురుషుడు ‘విద్య’ అని చెప్పబడతాడు. అలాగే అవ్యక్తం ‘అవేద్యం’, పురుషుడు ‘వేద్యం’. నీవు అడిగిన చల–అచల విషయమూ ఇప్పుడు విను.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two principles: Prakṛti, identified with avidyā (ignorance) and the unmanifest basis of change, and Puruṣa, identified with vidyā (knowledge) as the knowable conscious reality. It uses metaphors (‘sun’ and ‘beyond-sun’) to indicate levels of subtlety and transcendence, pointing toward liberation through right discernment.
In the Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya answers a questioner by defining key metaphysical categories—unmanifest nature and conscious self—and then signals that he will proceed to explain the distinction between the moving and the unmoving.