Shloka 36
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
नृपश्रेष्ठ! यह आन्वीक्षिकी विद्या (त्रयी
nṛpaśreṣṭha! iyaṃ ānvīkṣikī vidyā (trayī-vārtā-daṇḍanīti—etāsu tisṛṣu vidyāsu apekṣayā) caturthī proktā. eṣā mokṣe sahāyinī. pañcaviṃśe tattvarūpe puruṣeṇa adhiṣṭhitāṃ tāṃ vidyāṃ mayā te pratipāditā (sā viśvāvasoḥ samīpe’pi kathitā) || athoktas tu mayā rājan rājā viśvāvāsuḥ tadā | śrūyatāṃ yad bhavān asmān praśnaṃ sampṛṣṭavān iha ||
ఓ నృపశ్రేష్ఠా! త్రయీ, వార్తా, దండనీతి—ఈ మూడు విద్యలతో పోల్చితే ఆన్వీక్షికీ నాల్గవ విద్యగా చెప్పబడుతుంది; ఇది మోక్షమార్గానికి సహాయకారి. ఇరవై ఐదవ తత్త్వరూపమైన పురుషునిపై అధిష్ఠితమైన ఆ విద్యను నేను నీకు వివరించితిని; అదే బోధ రాజా విశ్వావసు సమక్షంలోనూ చెప్పబడింది. అనంతరం, ఓ రాజా, నేను రాజా విశ్వావసునితో ఇలా అన్నాను—“గంధర్వరాజా! ఇక్కడ నన్ను నీవు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని వినుము.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Ānvīkṣikī—disciplined philosophical inquiry—is presented as a distinct and superior aid to mokṣa, because it is grounded in knowledge of Puruṣa (the 25th principle), i.e., the conscious self that underlies and transcends material categories.
Yājñavalkya reminds the king that he has already taught this liberating inquiry and notes that the same doctrine was taught earlier to the Gandharva king Viśvāvasu; he then transitions into addressing Viśvāvasu directly, inviting him to hear the answer to his question.