Shloka 12
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरो मतौ । तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ प्रोच्येत ज्ञानचिन्तकैः,ये दोनों ही अनादि और अनन्त हैं; अतः परस्पर संयुक्त होकर दोनों ही ईश्वर (सर्वसमर्थ) माने गये हैं। सांख्यज्ञानका विचार करनेवाले विद्वान् इन दोनोंको ही “तत्त्व” कहते हैं
anādinidhanāv etāv ubhāv eveśvaro matau | tattvasaṃjñāv ubhāv etau procyete jñānacintakaiḥ ||
వసిష్ఠుడు పలికెను—ఈ రెండూ ఆది లేనివి, అంతం లేనివి అని భావించబడుతున్నాయి. అందుచేత పరస్పరం సంయుక్తమై ఇవే సర్వసమర్థుడైన ఈశ్వరుడని చెప్పబడతాయి. సాంఖ్యజ్ఞానాన్ని విచారించే పండితులు ఈ రెండింటినీ ‘తత్త్వం’ అని పిలుస్తారు.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
That two fundamental realities are both beginningless and endless, and when understood in their inseparable association they are regarded as sovereign (īśvara); Sāṅkhya-oriented thinkers call both of them ‘tattva’, i.e., ultimate principles of reality.
In the Śānti Parva’s didactic discourse, Vasiṣṭha is instructing the listener in philosophical categories, emphasizing the eternal status of two paired principles and how reflective sages classify them within Sāṅkhya-style analysis.