Shloka 27
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
अव्यक्तमाहु: प्रकृतिं परां प्रकृतिवादिन: । तस्मान्महत् समुत्पन्नं द्वितीयं राजसत्तम,नृपश्रेष्ठ! प्रकृतिवादी विद्वान् मूल प्रकृतिको अव्यक्त कहते हैं। उससे दूसरा तत्त्व प्रकट हुआ, जिसे महत्तत्त्व कहते हैं
avyaktam āhuḥ prakṛtiṁ parāṁ prakṛtivādinaḥ | tasmān mahat samutpannaṁ dvitīyaṁ rājasattama, nṛpaśreṣṭha |
వసిష్ఠుడు పలికెను—ప్రకృతివాదులు పరమ ప్రకృతిని ‘అవ్యక్తం’ అని అంటారు. ఓ రాజశ్రేష్ఠా! ఆ అవ్యక్తం నుంచే రెండవ తత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది; దానినే ‘మహత్’ అంటారు.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse presents a Prakṛti-based cosmology: the highest Prakṛti is called the Unmanifest (avyakta), and from it emerges the next principle, Mahat (the Great), which functions as the first manifest evolute and a foundation for further creation.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha addresses a king and explains a doctrinal account of creation used by Prakṛti-theorists, identifying the Unmanifest as the source and Mahat as the subsequent principle that arises from it.