Shloka 37
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
निस्तर्तव्यान्यथैतानि सर्वाणीति नराधिप । मन्यते<यं हाबुद्धत्वात् तथैव सुकृतान्यपि,इस प्रकार प्रकृतिकी प्रेरणासे स्वभावत: सुख-दुःखादि द्वन्द्"ोंकी सदा पुनरावृत्ति होती रहती है; किंतु जीवात्मा अज्ञानवश यह मान बैठता है कि ये सारे द्वन्द्ध मुझपर ही धावा करते हैं और मुझे इनसे निस्तार पानेकी चेष्टा करनी चाहिये। (ऐसा मानकर वह दुखी होता है) नरेश्वर! प्रकृतिसे संयुक्त हुआ पुरुष अज्ञानवश यह मान लेता है कि मैं देवलोकमें जाकर अपने समस्त प्रण्योंक फलका उपभोग करूँगा और पूर्वजन्मके किये हुए शुभाशुभ कर्मोंका जो फल प्रकट हो रहा है, उसे यहीं भोगूँगा
vasiṣṭha uvāca |
nistartavyāny athaitāni sarvāṇīti narādhipa |
manyate ’yaṃ hābuddhatvāt tathaiva sukṛtāny api ||
ఓ నరాధిపా! కేవలం అవివేకం వల్లనే అతడు ‘ఈ సమస్త స్థితులు, ద్వంద్వాలు దాటిపోవాల్సినవే’ అని భావిస్తాడు; తన పుణ్యకర్మల విషయంలో కూడా అలాగే అనుకుంటాడు. ప్రకృతి ప్రేరణతో ద్వంద్వాలు నిత్యం తిరిగి వస్తుంటాయి; కానీ అజ్ఞానంతో జీవుడు వాటిని ‘నాపై’ జరిగిన దాడిగా భావించి వ్యాకులపడతాడు. ప్రకృతితో సంయుక్తుడై, ‘నేను దేవలోకానికి వెళ్లి కర్మఫలాలను అనుభవిస్తాను; పూర్వకృత శుభాశుభ కర్మల ప్రత్యక్ష ఫలాన్ని ఇక్కడే అనుభవించాలి’ అని కూడా కల్పించుకొని, ఆ భ్రమతో శోకబంధనంలో పడతాడు.
वसिष्ठ उवाच