Shloka 21
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
कभी सूखे पत्ते और पेड़से गिरे हुए फलोंको ही खाकर रह जाता है। इस प्रकार सिद्धि पानेकी अभिलाषासे वह नाना प्रकारके कठोर नियमोंका सेवन करता है ।। चान्द्रायणानि विधिवल्लिड्रानि विविधानि च । चातुराश्रम्यपन्थानमाश्रयत्यपथानपि,कभी विधिपूर्वक चान्द्रायण-व्रतका अनुष्ठान करता और अनेक प्रकारके धार्मिक चिह्न धारण करता है। कभी चारों आश्रमोंके मार्गपर चलता और कभी विपरीत पथका भी आश्रय लेता है
kadā śuṣkāni parṇāni vṛkṣāt patitāni phalāni caiva bhakṣayitvā tiṣṭhati | evaṃ siddhi-prāpty-abhilāṣayā sa nānā-vidhān kaṭhorān niyamān sevate || cāndrāyaṇāni vidhivat liṅgāni vividhāni ca | cāturāśramya-panthānam āśrayaty apathān api ||
వసిష్ఠుడు చెప్పెను—కొన్నిసార్లు అతడు ఎండిన ఆకులు, చెట్ల నుంచి పడిన ఫలాలే తిని ఉంటాడు. సిద్ధి కోరికతో అనేక విధాల కఠిన నియమాలను ఆచరిస్తాడు. కొన్నిసార్లు విధివిధానాలతో చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని నిర్వహించి, వివిధ ధార్మిక చిహ్నాలను ధరిస్తాడు. మరికొన్నిసార్లు నాలుగు ఆశ్రమాలకు తగిన మార్గాన్ని ఆశ్రయిస్తాడు; ఇంకొన్నిసార్లు విరుద్ధమైన, అనుచిత మార్గానికీ ఒడిగడతాడు।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Severe austerities and formal vows can be undertaken from a desire for ‘siddhi’ (attainment), but such ambition may lead to inconsistency—alternating between proper discipline and improper paths, or substituting outward signs for inner restraint. The verse cautions that dharma is not secured by display or extremity alone, but by right intention and steady, lawful conduct.
Vasiṣṭha describes a practitioner who sometimes lives on fallen fruits and dry leaves, sometimes performs the Cāndrāyaṇa vow correctly, and sometimes adopts various religious insignia. Yet his conduct is unstable: he alternates between the legitimate framework of the four āśramas and contrary ways, illustrating a spiritually ambitious but ethically unreliable pattern.