Shloka 44
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सहवास विनाशित्वान्नान्योडहमिति मन्यते । यो<5हं सो5हमिति हुक्त्वा गुणानेवानुवर्तते
sahavāsa-vināśitvān nānyo ’ham iti manyate | yo ’haṃ so ’ham iti uktvā guṇān evānuvartate ||
ప్రకృతి మరియు దేహంతో దీర్ఘ సహవాసం వల్ల స్వస్వరూపబోధం మరుగుపడినప్పుడు, పురుషుడు ‘నేను దీనికి భిన్నం కాదు’ అని భావిస్తాడు. ‘నేను ఇది, నేను అది’—ఫలానివాడి కుమారుడను, ఫలానా వంశం/కులానికి చెందినవాడను అని ప్రకటిస్తూ, ఆత్మను వాటి నుండి వేరుగా గ్రహించక సత్త్వాది గుణాల ప్రవాహాన్నే అనుసరిస్తాడు.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Misidentification with the body and social labels arises from long association with Prakṛti; as a result, one is driven by the guṇas. The remedy implied is discernment: knowing the Self as distinct from guṇas, body, and acquired identities.
In Vasiṣṭha’s instruction, he explains how a person loses awareness of their true nature and begins to speak in terms of worldly identity (“I am this, I am that”), thereby living under the influence of sattva, rajas, and tamas.