Shloka 36
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
एतदक्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत् | जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्ताद् व्यक्तसंज्ञकम्
etad akṣaram ity uktaṃ kṣaratīdaṃ yathā jagat | jagan-mohātmakam prāhur avyaktād vyakta-saṃjñakam |
వసిష్ఠుడు పలికెను—ఇదికి భిన్నమైన తత్త్వమే ‘అక్షర’మని చెప్పబడింది. ఈ జగత్తు కనిపించునట్లే నశ్వరమై క్షీణిస్తుంది. అందుచేత ఋషులు—అవ్యక్తమునుండి పుట్టి ‘వ్యక్త’మని పిలువబడే ఈ జగత్తు స్వభావతః మోహాత్మకమని, క్షయమగుటచేత ‘క్షర’మని అంటారు.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the Imperishable (akṣara)—the enduring, unchanging principle—from the Perishable (kṣara)—the manifest world that continually decays. It frames the phenomenal universe as arising from the unmanifest and as inherently delusive, urging discernment between what changes and what does not.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Vasiṣṭha is teaching a metaphysical discrimination: the sages name the unchanging reality ‘Akṣara,’ while the manifest cosmos, produced from the unmanifest and characterized by moha, is called ‘Kṣara’ because it is subject to dissolution.