Shloka 106
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
समस्त ब्राह्मण, देवता और शान्तिका अनुभव करनेवाले लोग उसी अनन्त, अच्युत, ब्राह्मणहितैषी तथा परमदेव परमात्माकी स्तुति-प्रार्थना करते हैं। उनके गुणोंका चिन्तन करते हुए उनकी महिमाका गान करते हैं। योगमें उत्तम सिद्धिको प्राप्त हुए योगी तथा अपार ज्ञानवाले सांख्यवेत्ता पुरुष भी उसीके गुण गाते हैं ।।
amūrtes tasya kaunteya sāṅkhyaṁ mūrtir iti śrutiḥ | abhiśñānāni tasyāhur mataṁ hi bharatarṣabha ||
భీష్ముడు పలికెను—కౌంతేయా! పరమాత్మ స్వరూపతః నిరాకారుడైనప్పటికీ, ఆయనను గ్రహించుటకు ఉపాయముగా ‘సాంఖ్యము’నే ఒక ‘మూర్తి’వలె శ్రుతి చెప్పుచున్నది. ఆయనను గుర్తించుటకు మునులు కొన్ని లక్షణములను వివరించిరి; ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఇదే స్థిరమైన నిర్ణయము. ఈ సందర్భమున సమస్త బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, శాంతిని కోరువారు, ఉత్తమ సిద్ధిని పొందిన యోగులు, అపార జ్ఞానముగల సాంఖ్యవేత్తలు—అందరూ ఆ అనంత, అచ్యుత, బ్రాహ్మణహితైషి పరమదేవ పరమాత్మను స్తుతించి, ఆయన గుణములను ధ్యానించి, ఆయన మహిమను గానము చేయుచున్నారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is ultimately formless, yet tradition allows a practical ‘form’ of approach through Sāṅkhya—discriminative knowledge that analyzes reality and guides recognition of the Divine through defining characteristics rather than physical embodiment.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues teaching Yudhiṣṭhira about the highest principles: how diverse spiritual authorities (śruti, yogins, sāṅkhyas) converge in praising the Supreme, and how philosophical discernment functions as an accepted means to apprehend the formless Absolute.