Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā

पराशरजीने कहा--महाराज! तुम जिन कर्मोंके विषयमें पूछ रहे हो, उन्हें बताता हूँ, मुझसे सुनो। जो कर्म हिंसासे रहित हैं, वे सदा मनुष्यकी रक्षा करते हैं ।। संन्यस्याग्नीनुदासीना: पश्यन्ति विगतज्वरा: । नै:श्रेयसं कर्मपथं समारुह्मु यथाक्रमम्‌,जो लोग (संन्यासकी दीक्षा ले) अग्निहोत्रका त्याग करके उदासीनभावसे सब कुछ देखते रहते हैं और सब प्रकारकी चिन्ताओंसे रहित हो क्रमश: कल्याणकारी कर्मके पथपर आरूढ़ होकर नम्रता, विनय और इन्द्रियसंयम आदि गुणोंको अपनाते तथा तीक्ष्ण व्रतका पालन करते हैं, वे सब कर्मोंसे रहित हो अविनाशी पदको प्राप्त कर लेते हैं

parāśara uvāca—mahārāja! tvaṁ yān karmaviṣayān pṛcchasi tān te bravīmi, mattaḥ śṛṇu. ye karmāṇi hiṁsārahitāni, tāni sadā manuṣyasya rakṣāṁ kurvanti. saṁnyasyāgnīn udāsīnāḥ paśyanti vigatajvarāḥ; naiḥśreyasaṁ karmapathaṁ samāruhya yathākramam.

పరాశరుడు పలికెను—మహారాజా! నీవు ఏ కర్మాల గురించి అడుగుతున్నావో వాటిని చెప్పుచున్నాను; వినుము. అహింసకర్మములు సదా మనుష్యుని రక్షించును. సన్న్యాసాన్ని ఆశ్రయించి అగ్నిహోత్రాన్ని విడిచి, ఉదాసీనభావంతో సమస్తాన్ని దర్శించి, చింతాజ్వరము లేని వారు—క్రమక్రమంగా పరమశ్రేయస్సునకు దారితీసే కర్మపథమును అధిరోహిస్తారు; నమ్రత, వినయం, ఇంద్రియదమనము స్వీకరించి, కఠిన వ్రతములు పాటించి, కర్మబంధముల నుండి విముక్తులై అవినాశి పదమును పొందుతారు.

संन्यस्यhaving renounced
संन्यस्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-न्यस् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
अग्नीन्fires (sacrificial fires)
अग्नीन्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Accusative, Plural
उदासीनाःindifferent, detached
उदासीनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootउदासीन
FormMasculine, Nominative, Plural
पश्यन्तिthey see, they observe
पश्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
FormPresent (लट्), Third, Plural
विगतज्वराःfree from fever/anguish (free from agitation)
विगतज्वराः:
Karta
TypeAdjective
Rootविगत-ज्वर
FormMasculine, Nominative, Plural
नैःश्रेयसम्the highest good, final beatitude
नैःश्रेयसम्:
Karma
TypeNoun
Rootनैःश्रेयस
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्मपथम्the path of action/practice
कर्मपथम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर्म-पथ
FormMasculine, Accusative, Singular
समारुह्यhaving ascended, having mounted
समारुह्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-आ-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
यथाक्रमम्in due order, step by step
यथाक्रमम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा-क्रम
Formtrue

पराशर उवाच

P
Parāśara
M
Mahārāja (the king addressed)
A
Agni (sacrificial fires/Agnihotra)

Educational Q&A

Parāśara links ethical non-violence with spiritual protection and progress: actions free from harm safeguard the person, and renunciants who abandon ritual fires and cultivate detachment, calmness, humility, and sense-restraint advance gradually toward the highest good, ultimately reaching an imperishable state beyond binding action.

In a didactic exchange within Śānti Parva, Parāśara addresses a king’s inquiry about the nature of proper action. He explains the protective power of non-violent conduct and describes the renunciant’s disciplined path—giving up household sacrificial obligations, maintaining equanimity, and pursuing liberation-oriented practice.