Shloka 19
Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda: Aśuddha-Sevana, Guṇa-Dr̥ṣṭi, and Sāṃkhya–Yoga Ekārthatā
Mahābhārata 12.293
स्वयं ही ब्राह्मणके पास जाकर उसे संतुष्ट करते हुए जो दान दिया जाता है, उसे प्रशंसनीय--उत्तम बताया गया है और याचना करनेपर जो कुछ दिया जाता है, उसे विद्वान् पुरुष मध्यम श्रेणीका दान कहते हैं ।। अवज्ञया दीयते यत् तथैवाश्रद्धयापि वा । तमाहुरधमं दान॑ मुनयः सत्यवादिन:,अवहेलना अथवा अअभश्रद्धासे जो कुछ दिया जाता है, उसे सत्यवादी मुनियोंने अधम श्रेणीका दान कहा है। डूबता हुआ मनुष्य जिस तरह नाना प्रकारके उपायद्वारा समुद्रसे पार हो जाता है, वैसे ही तुमको भी सदा ऐसा प्रयत्न करना चाहिये, जिस प्रकार संसार-समुद्रसे छुटकारा मिले
svayaṃ hi brāhmaṇake pāsa jākar use santuṣṭa karate hue yo dāna diyā jātā hai, use praśaṃsanīya—uttama batāyā gayā hai; aur yācanā karane para jo kuch diyā jātā hai, use vidvān puruṣa madhyama śreṇī kā dāna kahate haiṃ. avajñayā dīyate yat tathaivāśraddhayāpi vā | tam āhur adhamaṃ dānaṃ munayaḥ satyavādinaḥ ||
పరాశరుడు పలికెను—తానే బ్రాహ్మణుని వద్దకు వెళ్లి అతనిని సంతృప్తిపరచి ఇచ్చే దానమే శ్రేష్ఠదానమని చెప్పబడింది; అడిగిన తరువాత ఇచ్చినదానిని మధ్యమమని భావిస్తారు. అయితే అవహేళనతో గానీ, శ్రద్ధలేక గానీ ఇచ్చినదానిని సత్యవాది మునులు అధమదానమని ప్రకటించారు.
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse classifies charity by the giver’s intention and manner: giving proactively with respect and the aim to please the recipient is best; giving only after being asked is middling; giving with contempt or without faith is the lowest.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Parāśara teaches ethical standards of dāna, emphasizing that inner attitude—reverence and faith—determines the moral quality of a gift.