Shloka 20

Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency

Mahābhārata 12.292

Devanagari script

आहितानिनेहिं धर्मात्मा यः स पुण्यकृदुत्तम: । वेदा हि सर्वे राजेन्द्र स्थितास्त्रिष्वग्निषु प्रभो

Transliteration

āhitāgnir iha dharmātmā yaḥ sa puṇyakṛd uttamaḥ | vedā hi sarve rājendra sthitās triṣv agniṣu prabho ||

Translation

పరాశరుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! యెవడు పవిత్ర అగ్నులను స్థాపించి నిత్యము అగ్నిహోత్రము ఆచరిస్తాడో, వాడే నిజమైన ధర్మాత్ముడు; పుణ్యకర్మకర్తలలో అతడే శ్రేష్ఠుడు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా! గార్హపత్య, ఆహవనీయ, దక్షిణ—ఈ మూడు అగ్నులలోనే సమస్త వేదములు యథార్థముగా ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నట్లు.

Word by Word

• आहिताग्निः: one who has established the sacred fires
• आहिताग्निः: Karta
• Type: Noun
• Root: आहिताग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• एनिहि: indeed/for (emphatic particle; reading uncertain)
• Type: Indeclinable
• Root: एनिहि (अव्यय/निपात)

• धर्मात्मा: a righteous-souled man
• धर्मात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: धर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• यः: who
• यः: Karta
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पुण्यकृत्: doer of merit
• पुण्यकृत्: Karta
• Type: Noun
• Root: पुण्यकृत् (प्रातिपदिक; कृत्-प्रत्ययान्त)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उत्तमः: best, highest
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वेदाः: the Vedas
• वेदाः: Karta
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• हि: indeed, for
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)

• सर्वे: all
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• राजेन्द्र: O king of kings
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• स्थिताः: standing/placed, situated
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) / स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Plural

• अग्निषु: in the fires
• अग्निषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Locative, Plural

• प्रभो: O lord
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

पराशर उवाच

Characters & Entities

• Parāśara
• rājendra (the king addressed)
• Agnihotra
• Vedas
• Gārhapatya fire
• Āhavanīya fire
• Dakṣiṇa fire

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches that steadfast performance of the householder’s Vedic duty—especially maintaining the consecrated fires and offering the daily Agnihotra—constitutes exemplary righteousness and merit; the three sacred fires are revered as the living seat of Vedic authority.

What is happening in the narrative?

In Śānti Parva’s instruction on dharma, the sage Parāśara addresses a king and praises the āhitāgni householder, asserting that the Vedas are effectively present in the triad of ritual fires, thereby elevating daily sacrificial discipline as a central ethical-religious practice.