Shloka 10
Akṣara–Kṣara Viveka: Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda (अक्षर-क्षर विवेकः)
Devanagari script
विरक्तं शोध्यते वस्त्र न तु कृष्णोपसंहितम् । प्रयत्नेन मनुष्येन्द्र पापमेवं निबोध मे,नरेन्द्र! बिना रँगा हुआ वस्त्र धोनेसे स्वच्छ हो जाता है; किंतु जो काले रंगमें रँगा हो वह प्रयत्न करनेसे भी सफेद नहीं होता, पापको भी ऐसा ही समझो। उसका रंग भी जल्दी नहीं उतरता है
Translation
నరేంద్రా! రంగు పడని వస్త్రం కడిగితే శుభ్రమవుతుంది; కానీ నలుపు రంగులో ముంచిన వస్త్రం ఎంత ప్రయత్నించినా తెల్లబడదు. పాపమూ అలాగే అని తెలుసుకో.
Word by Word
विरक्तम्unstained; uncolored; free from dye
विरक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविरक्त (वि+रञ्ज्/रज्; past participle adjective)
FormNeuter, Accusative, Singular
शोध्यतेis cleaned/purified
शोध्यते:
TypeVerb
Rootशुध् (शोधयति/शोध्यते)
FormPresent, Passive, 3rd, Singular
वस्त्रम्cloth/garment
वस्त्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootवस्त्र
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तुbut/however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
कृष्णोपसंहितम्made/treated with black (i.e., black-dyed)
कृष्णोपसंहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण-उपसंहित (उप+सम्+धा/हिता; adjectival past participle used as qualifier)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रयत्नेनby effort
प्रयत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
मनुष्येन्द्रO lord of men
मनुष्येन्द्र:
TypeNoun
Rootमनुष्य-इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
पापम्sin/evil
पापम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाप
FormNeuter, Accusative, Singular
एवम्thus/in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
निबोधunderstand; know
निबोध:
TypeVerb
Rootबुध्
FormImperative, Parasmaipada, 2nd, Singular
मेof me; my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनर-इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
पराशर उवाच
Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes