Shloka 126
Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya
Chapter 29
मृतान् महानुभावांस्त्व॑ श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् । क्षत्रिय-धर्ममें तत्पर रहनेवाले, वेद-वेदांगोंके पारंगत वे शूरवीर नरेश पुण्यमयी वीर- गतिको प्राप्त हुए हैं। पहलेके मरे हुए महानुभाव भूपतियोंका चरित्र सुनकर तुम्हें अपने उन बन्धुओंके लिये भी शोक नहीं करना चाहिये,घटा: पात्र्य:ः कटाहानि स्थाल्यश्न पिठराणि च । नासीत् किंचिदसौवर्ण रन्तिदेवस्थ धीमत: “बुद्धिमान् राजा रन्तिदेवके उस यज्ञमें अन्वाहार्य अग्निमें आहुति देनेके लिये जो उपकरण थे तथा द्रव्य-संग्रहके लिये जो उपकरण-घड़े, पात्र, कड़ाहे, बटलोई और कठौते आदि सामान थे, उनमेंसे कोई भी ऐसा नहीं था, जो सोनेका बना हुआ न हो
mṛtān mahānubhāvāṁs tvaṁ śrutvaiva pṛthivīpatīn | kṣatriya-dharmeṁ tatpara-rahanewāle, veda-vedāṅgoṁke pāraṅgata ve śūra-vīra nareś puṇyamayī vīra-gati ko prāpta hue haiṁ | pahleke mare hue mahānubhāv bhūpatīṁkā caritra sunkar tumheṁ apne un bandhūoṁke liye bhī śoka nahīṁ karnā cāhiye, ghaṭāḥ pātryaḥ kaṭāhāni sthālyaś ca piṭharāṇi ca | nāsīt kiñcid asauvarṇaṁ rantidevasya dhīmataḥ ||
వాయువు అన్నాడు—భూమిపై ఉన్న ఆ మహాత్ములైన రాజుల మరణవార్త విన్నాక నీవు శోకించకూడదు. క్షత్రియధర్మంలో స్థిరంగా ఉండి, వేద-వేదాంగాలలో నిపుణులైన ఆ వీరనరపతులు పుణ్యమైన వీరగతిని పొందారు. పూర్వకాల మహారాజుల చరిత్ర విని, నీ స్వబంధువులకైనా విలపించకూడదు. అలాగే బుద్ధిమంతుడైన రాజు రంతిదేవుని యజ్ఞంలో ఘటాలు, పాత్రలు, కటాహాలు, స్థాలీలు, గిన్నెలు—సువర్ణంతో చేయబడని ఒక్క పాత్ర కూడా లేదు.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage discourages grief over the death of righteous kings and one’s own relatives by framing death within dharma: warriors devoted to kṣatriya-duty and Vedic discipline attain a meritorious destiny; remembering exemplary lives of the past steadies the mind.
Vāyu addresses the listener, urging them not to mourn after hearing of the deaths of great kings. He then cites King Rantideva’s sacrificial setting—where even ordinary utensils were golden—to evoke the grandeur of past royal virtue, sacrifice, and exemplary conduct.