Shloka 43
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
ताम्येयु: प्रच्युता: पृथ्वीं मोहपूर्णा नदीं नरा: । यथा गाधमविद्धांसो बुद्धियोगमयं तथा,जलकी गहराईको न जाननेवाले मनुष्य जैसे नदीके तल-प्रदेशमें जाकर दुःखका अनुभव करते हैं, उसी प्रकार बुद्धियोग (ज्ञान)-से अनभिज्ञ सभी मनुष्य इस मोहपूर्ण विशाल संसारनदीमें पड़कर क्लेश भोगते हैं
tāmyeyuḥ pracyutāḥ pṛthvīṃ mohapūrṇāṃ nadīṃ narāḥ | yathā gādham aviddhāṃso buddhiyogamayaṃ tathā ||
భీష్ముడు అన్నాడు: మోహంతో నిండిన ఈ విస్తారమైన సంసార-నదిలో పడిపోయిన మనుష్యులు క్లేశాలను అనుభవించి అలసిపోతారు. నది లోతు తెలియని వారు దాని లోతైన అడుగుభాగంలో అడుగుపెట్టి బాధపడినట్లే, బుద్ధియోగం (వివేకజ్ఞానం) తెలియని వారందరూ ఈ మోహపూరిత సంసార-నదిలో పడి దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ignorance of buddhi-yoga—clear discernment and knowledge-guided discipline—causes people to be overwhelmed by moha; like misjudging a river’s depth, they enter saṃsāra unprepared and suffer.
In Bhishma’s instruction in the Śānti Parva, he uses a vivid simile: the world is a vast river filled with delusion, and those lacking discernment step into its depths and experience distress, illustrating why knowledge and right understanding are necessary for liberation and right conduct.