Shloka 29
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
Devanagari script
इत्युक्त्वा भगवान् पत्नीमुमां प्राणैरपि प्रियाम् । सो5सृजद् भगवान् वक्त्राद् भूतं॑ घोरं प्रहर्षणम्
Translation
ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన భార్య ఉమతో ఇలా చెప్పి, భగవాన్ మహేశ్వరుడు తన ముఖమునుండి ఒక అద్భుతమైన, భయంకరమైన భూతాన్ని సృష్టించాడు; అది ఆయన హర్షాన్ని పెంచింది।
Word by Word
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage)
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पत्नीम्wife
पत्नीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Accusative, Singular
उमाम्Umā
उमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootउमा
FormFeminine, Accusative, Singular
प्राणैःwith (his) lives; even by life-breaths
प्राणैः:
Karana
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
प्रियाम्dear/beloved
प्रियाम्:
TypeAdjective
Rootप्रिय
FormFeminine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
असृजत्created/emitted
असृजत्:
TypeVerb
Rootसृज्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वक्त्रात्from (his) mouth
वक्त्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवक्त्र
FormNeuter, Ablative, Singular
भूतम्a being/creature
भूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Accusative, Singular
घोरम्terrible
घोरम्:
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रहर्षणम्delighting; causing joy
प्रहर्षणम्:
TypeAdjective
Rootप्रहर्षण
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
दक्ष उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes