Shloka 41
अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च
Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations
“देव! त्रिलोकीनाथ! हमलोग सदा अग्नि और धूपका ताप, सर्दी, वर्षा, आँधी और अस्त्र-शस्त्रोंद्रारा भेदन-छेदनका कष्ट सहते रहते हैं। आज आपकी आज्ञासे इस ब्रह्महत्याको भी ग्रहण कर लेंगे; किंतु आप इनसे हमारे छुटकारेका उपाय भी तो सोचिये' ।।
bhīṣma uvāca | deva trilokīnātha vayam sadā agni-dhūpa-tāpaṃ śītaṃ varṣām āndhīṃ ca astrā-śastrair bhidana-cchedana-duḥkhaṃ sahāmahe | adya tava ājñayā imāṃ brahmahatyām api grahīṣyāmaḥ; kintu tvam eteṣāṃ asmākaṃ mucyopāyam api cintaya || brahmovāca | parvakāle tu samprāpte yo vai cchedana-bhedanaṃ kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
భీష్ముడు అన్నాడు—ఓ దేవా, త్రిలోకనాథా! మేము ఎల్లప్పుడూ అగ్ని, సూర్యతాపం, శీతం, వర్షం, తుఫాను గాలులు, అలాగే ఆయుధాల వల్ల కలిగే ఛేదన-భేదన దుఃఖాన్ని భరిస్తూనే ఉంటాము. ఈ రోజు మీ ఆజ్ఞతో ఈ బ్రహ్మహత్య భారాన్ని కూడా స్వీకరిస్తాము; కానీ మా విముక్తికి మార్గాన్ని కూడా మీరు ఆలోచించాలి। బ్రహ్ముడు అన్నాడు—సంక్రాంతి, గ్రహణం, పౌర్ణమి, అమావాస్య వంటి పర్వకాలం వచ్చినప్పుడు, ఎవడు మోహవశంగా మీపై ఛేదన-భేదన చేస్తాడో, ఈ బ్రహ్మహత్య అతని వెంబడే పడుతుంది।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Grave wrongdoing (brahma-hatyā) is not merely a private burden; it can attach to the agent who commits a harmful act, especially when done in delusion and at ritually charged times. The passage frames moral causality: responsibility follows the doer, and divine law provides a mechanism for the transfer/attachment of sin based on action and intent.
Bhīṣma (speaking on behalf of afflicted beings) appeals to a supreme lord, saying they already endure many hardships and will accept even the burden of brahma-hatyā if commanded, but asks for a way to be freed from it. Brahmā responds with a rule: at festival-times, whoever cuts or pierces them in delusion will have that brahma-hatyā follow and attach to him.