Shloka 11
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् । बहुशो&तिप्रयत्नेन महता55त्मकृतेन ह
yathā hiraṇyakartā vai rūpyam agnau viśodhayet | bahuśo 'tiprayatnena mahatā ātmakṛtena ha |
భీష్ముడు పలికెను—ఎలాగైతే స్వర్ణకారుడు మహత్తరమైన స్వయంకృత ప్రయత్నంతో వెండిని అగ్నిలో పదేపదే పెట్టి శుద్ధి చేస్తాడో, అలాగే జీవుడు వందల జన్మలలోనే మనస్సును శుద్ధి చేసుకోగలడు. కానీ యజ్ఞాది నియమాలు, శమ-దమముల వంటి ఆత్మసంయమ సాధనల ద్వారా మహా ప్రయత్నం చేస్తే, ఒక్క జన్మలోనే శుద్ధుడగును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purification is possible but typically gradual across many lives; however, intense, self-applied discipline—especially sacrificial duty and inner/outer restraint (śama and dama)—can accelerate moral and mental purification even within a single lifetime.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner cultivation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using a craftsman’s analogy: as silver is refined by repeated heating, the mind is refined by sustained effort; rigorous practice can compress what would take many births into one.