Shloka 8
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
जल, आकाश, पृथ्वी, वायु और अग्नि--इन भूतोंसे भिन्न कोई तत्त्व कभी नहीं था; इसमें संशय नहीं है ।। नोपपत्त्या न वा युक्त्या त्वसद् ब्रूयादसंशयम् । वेत्थैतानभिनिर्वत्तान् षडेते यस्य राशय:,किसी भी युक्ति या प्रमाणसे इन छः:के अतिरिक्त और कोई तत्त्व नहीं बताया जा सकता। इसलिये जो कोई दूसरी बात कहता है, वह निस्संदेह झूठ बोलता है। तुम सभी कार्योमें अनुगत हुए इन छः तत्त्वोंकी और जिसके ये कार्य हैं, उस कारणको भी जानते हो
Asita uvāca — jalaṃ ākāśaṃ pṛthvī vāyuś cāgniś ca—ebhyo bhūtebhyo bhinnaṃ kiñcid api tattvaṃ kadācana nāsīt; atra saṃśayo nāsti. nopapattyā na vā yuktyā tv asad brūyād asaṃśayam. vetthaitān abhinirvattān ṣaḍ ete yasya rāśayaḥ.
అసితుడు పలికెను— “జలము, ఆకాశము, భూమి, వాయువు, అగ్ని—ఇవాటికి భిన్నమైన తత్త్వము ఎప్పుడూ లేదు; ఇందులో సందేహము లేదు. ఏ ప్రమాణముతోనూ, ఏ యుక్తితోనూ ఈ ఆరుగురికి మించిన వాస్తవాన్ని స్థాపించలేం. కనుక వేరే సిద్ధాంతం చెప్పువాడు నిశ్చయంగా అసత్యమే పలుకుతాడు. నీవు ఈ ఆరు తత్త్వములను సమస్త కార్యములలో అవతరించుటగా తెలుసు; అలాగే ఈ కార్యములకు ఆధారమైన కారణమును కూడా తెలుసు.”
असित उवाच
Educational Q&A
Asita asserts that reality is grounded in a fixed set of fundamental constituents (the elements and a sixth principle/aggregate), and that no additional ‘tattva’ can be established by valid proof or reasoning; claims beyond these are therefore false.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, the sage Asita addresses his listener and argues for a disciplined, reason-and-proof-based account of the world’s constituents, rejecting speculative doctrines that posit extra principles without epistemic support.